Wetsvoorstel bijmengverplichting groen gas

Dank u wel, voorzitter. Aan het begin van het debat ging het er natuurlijk al over: gaat de behandeling van dit wetsvoorstel niet te snel? Wordt het er eigenlijk niet gewoon doorheen gejast? Nou ja, er bleek eigenlijk al dat dat wel degelijk het geval is, omdat anders de invoering van de wet per 2027 in gevaar komt. Dat deugt gewoon niet, temeer omdat we eigenlijk heel veel ook nog niet weten. Hoe je ook inhoudelijk tegenover deze wet staat, heel veel weten we niet. Kijk je naar de wetstekst zelf; dan zie je dat de termen "algemene maatregel van bestuur" en "ministeriële regeling" 26 keer voorkomen. Ongetwijfeld zitten daar dubbelingen bij in verband met verwijzingen, maar ik benoem het toch om maar even aan te geven dat we nu over een wet spreken en er waarschijnlijk ook binnenkort over zouden moeten gaan stemmen, terwijl we heel veel nog niet weten. Voorzitter. Maar wat we dan wel over deze wet weten, laat zich eigenlijk heel goed samenvatten, namelijk met het woord "vreselijk". De inhoud van de wet is vreselijk, de werking is vreselijk, de gevolgen zijn helemaal vreselijk en zelfs de timing — hoe krijg je het voor elkaar? — had niet slechter kunnen zijn. Even resumerend: de gasprijs is de afgelopen tijd namelijk gestegen en gestegen. Twee weken geleden nog bereikte de gasprijs het hoogste niveau in drie jaar tijd. De totale energierekening van huishoudens bestaat voor meer dan de helft, 58%, uit belastingen en transportkosten. Dat is enorm. Wat mensen jaarlijks specifiek aan gas betalen, bestaat voor bijna de helft, 43%, puur uit energiebelasting. Ook dat is enorm. De consumentengasprijs in Nederland is een van de hoogste van heel Europa. En dan wordt over de energierekening ook nog het hoge btw-tarief van 21% geheven, terwijl het om een basisbehoefte gaat. Kortom, huishoudens betalen zich al helemaal blauw. Meer dan een half miljoen huishoudens leeft in energiearmoede. Uitgerekend dan komt de minister doodleuk met dit wetsvoorstel, waardoor de gasrekening nog verder omhooggaat. Want exact dat gaat gebeuren. Voorzitter. De indiening van dit wetsvoorstel is gedateerd 20 mei jongstleden, oftewel midden in alle ellende en onzekerheid rondom gas: de stijgende gasprijzen, maar ook zorgen over de gasvoorraden en het voorkomen van fysieke tekorten. Vervolgens is het dan van: kom, laten we maar met een voorstel komen om de rekening nog verder te verhogen. Een oprechte vraag aan de minister: wie bedenkt dat? Wie komt daarmee? Waarom eigenlijk? Waarom nu dit voorstel? Ik citeer: "Op basis van een weging van drie indicatoren kwam de gebouwde omgeving"— de huishoudens dus — "naar voren als meest voor de hand liggende sector om richting 2030 opschaling"— van groen gas dus — "te realiseren. Deze indicatoren zijn betalingsbereidheid, inpasbaarheid in bestaande infrastructuur en installaties, en het voorkomen van lock-ins." Wat bedoelt de minister precies hiermee, en dan meer bepaald met het woord "betalingsbereidheid"? Het staat er echt in de stukken, meerdere keren. Hoe komt de minister erbij dat huishoudens bereid zouden zijn om extra te gaan betalen, nog meer te gaan betalen? Graag een reactie. Er doen verschillende bedragen de ronde. In de media lezen we dat het gaat per 2027 om €15, vanaf volgend jaar dus al. In de stukken bij het wetsvoorstel lezen we dat het bedrag zal oplopen naar €90. Energie-Nederland heeft het over €80 tot €110 extra. Sorry, maar dan stel ik nogmaals de volgende vraag. Welke huishoudens, en vooral die in energiearmoede, zeggen dan: ja hoor, ik ben daartoe bereid? Let wel, we hebben het nog niet eens over de Timmermanstaks, die per 2028 ingaat. We hebben het dan over een bedrag tot €70 extra per maand. Het is en-en-en. Het houdt maar niet op. Voorzitter. Het raakt niet alleen de huishoudens. Voor de glastuinbouw lopen de kosten in 2031 op tot 181 miljoen euro per jaar. Het gaat dus echt om enorme bedragen. Ik citeer. "Consumenten zullen daardoor meer in de winkel moeten betalen voor hun gezonde voeding en groene leefomgeving. Groen gas dreigt zowel huishoudens als ondernemers in de rode cijfers te drukken." Bij de minister moeten dan toch alle alarmbellen afgaan? Dat kan toch niet goed gaan? Hoe reageert de minister daarop? Voorzitter. Ik zei het al eerder in mijn bijdrage: hoe kun je uitgerekend nu, ten tijde van hoge gasprijzen en energierekeningen, met deze wet komen? Wat zit daarachter? Ik citeer de minister uit de memorie van toelichting. "De financiële aantrekkelijkheid van de productie van groen gas is ook afhankelijk van ontwikkelingen van de aardgas- en elektriciteitsprijs. Een hoge aardgasprijs is gunstig voor het verdienmodel van groen gas, omdat daarmee het prijsverschil tussen aardgas en groen gas kleiner wordt." Hieruit blijkt heel goed wat voor een pervers systeem hier eigenlijk wordt opgetuigd. Want dat is het: een systeem dat gebaat is bij hoge gasprijzen, zodat het duurdere groene gas minder duur lijkt dan het in werkelijkheid is. Stel, je hebt aan de ene kant een Ferrari en aan de andere kant een Dacia. Daar zit nogal een prijsverschil tussen. Je maakt de Dacia bijna net zo duur als de Ferrari en zegt: kijk, verhoudingsgewijs is die Ferrari eigenlijk best betaalbaar. Daar komt het op neer. Dat is het systeem. Voorzitter. Het klopt dat we momenteel te maken hebben met hoge energieprijzen. Gezien het voorgaande citaat is de minister daar misschien blij mee, maar de mensen in het land zijn dat natuurlijk niet. Zij betalen zich helemaal blauw. Zij hopen natuurlijk dat die gasprijs weer gaat dalen. Als dat gebeurt, is het duurdere groene gas opeens niet meer een beetje duurder dan aardgas, maar heel veel duurder, want het prijsverschil wordt juist groter. Wat gebeurt er dan? Wat gaat de minister dan doen? Graag een reactie. Voorzitter. Het is natuurlijk ook de vraag waar mensen eigenlijk voor moeten gaan betalen. "Groen gas", zou je zeggen, maar is dat in werkelijkheid zo? Krijgen zij dat er ook echt voor terug? Nee, zeker niet, want zoals de minister schrijft: "Groen gas wordt ingevoed in het bestaande Europese aardgasnetwerk. Dit betekent dat niet rechtstreeks kan worden gemeten hoeveel groen gas er door elke leverancier wordt geleverd, omdat in het aardgasnet ingevoed groen gas niet kan worden onderscheiden van fossiel aardgas." Meten en onderscheiden kan dus al niet. Hoe gaat het dan wel in zijn werk? Alle lidstaten hebben een nationaal systeem van garanties van oorsprong. Een producent voedt groen gas in op het gasnet en registreert dat. Vervolgens wordt er een garantie van oorsprong afgegeven als een soort bewijs daarvan. Een energieleverancier heeft met deze wet straks twee opties. De eerste optie is dat hij zelf groen gas produceert en invoedt. Vervolgens kan hij met een verkregen garantie van oorsprong aantonen aan de klant dat hij dat gedaan heeft. Als tweede optie kan hij, en dan citeer ik de minister, "groen gas administratief direct of indirect kopen van groen gas-producten." "Administratief" betekent dus gewoon "op papier". De leverancier levert dan helemaal geen groen gas, laat staan dat het fysiek te onderscheiden is, maar koopt gewoon een papiertje waarop staat dat er ergens door een of andere producent groen gas in het gasnet is gestopt. Dat papiertje kan ook ergens ver weg, in een ander land, worden gekocht. Nogmaals, in werkelijkheid wordt er aan de klant dus helemaal geen groen gas geleverd, maar eigenlijk gewoon gas dat groen mag heten, omdat dat zo op dat papiertje staat. Dáár betaalt de klant dus een meerprijs voor. Vindt de minister dit niet ook een papieren werkelijkheid, en eigenlijk gewoon geldklopperij? Kan de minister ook uitleggen wie daarop zit te wachten? Ik zei het al: er zijn 500.000 energiearme huishoudens. Hoeveel van die huishoudens zouden oprecht zeggen: "Ik kan mijn energierekening niet meer betalen, maar o wat is het leuk dat op diezelfde energierekening wel staat aangegeven dat er elders in Europa een beetje groen gas is geproduceerd. Ik krijg dat gas helemaal niet fysiek, maar wat leuk allemaal." Ik kan me gewoon niet voorstellen dat huishoudens daar oprecht blij mee zouden zijn. Voorzitter. De vraag is natuurlijk ook: waarom? Waarom wil de minister dit hele systeem optuigen? We lezen het volgende in de stukken: "Het stimuleren van meer groengasproductie in Nederland en de EU draagt in brede zin bij aan het reduceren van de afhankelijkheid van geïmporteerd aardgas." Het gaat dus om het reduceren van afhankelijkheid; hou dat even vast. Om hoeveel gas gaat het dan in de praktijk? De huidige groengasproductie bedraagt in Nederland ongeveer 0,3 bcm. Dat is heel weinig. De minister wil dat dus gaan opschalen. Dan wordt het 0,84 bcm vanaf 2031. Hoeveel gas verbruiken we in Nederland? Zo'n 30 bcm per jaar. Oftewel: nog geen dertigste van het totale gasverbruik wordt "groen" hierdoor, en dan ook nog eens alleen op papier, administratief. Dat is toch extreem weinig? Hoe ziet de minister dat? Ik kwam een brief tegen uit 2022. Het toenmalige kabinet had het daarin nog over "ten minste 2 bcm per 2030". Die ambitie heeft de minister nu dus meer dan gehalveerd. Ons kan dat allemaal niet zo heel veel schelen, maar dit impliceert toch dat de minister er zelf stiekem ook niet heel veel van verwacht? Het is niks en het wordt niks. Ik citeer de minister opnieuw: "Aangezien er door de regering niet zal worden voorgeschreven welke mix aan biogrondstoffen wordt toegepast, is de resulterende hoeveelheid groen gas daarmee op voorhand niet zeker." Conclusie: het is heel mooi geformuleerd, maar we weten het dus gewoon niet. Heel leuk, zo'n wetsvoorstel, en wat er allemaal wordt opgetuigd, maar eigenlijk hebben we geen idee hoe dit gaat uitpakken. Hoe denkt de minister dat dat heel kleine, en bovendien onzekere aandeel groen gas, dat al dan niet alleen administratief is, werkelijk substantieel bijdraagt aan het reduceren van die afhankelijkheid? Dat is namelijk haar doel. Graag een reactie. Ook de minister zelf erkent: "Op de langere termijn is duidelijk dat Nederland niet genoeg groen gas zal kunnen produceren om in de eigen behoefte te kunnen voorzien. Het is daarom ook nodig om te werken aan robuuste importketens." Met het opschalen van de groengasproductie en het opleggen van een verplichting wil de regering onafhankelijker worden van gewoon gas, specifiek de import ervan, maar ook dat groene gas moet uiteindelijk geïmporteerd worden. Dat is toch hypocriet? Dat lost toch niks op? Hoe ziet de minister dit? Voorzitter. Dan is de vraag: wat nu als er niet aan die groengasverplichting kan worden voldaan, om welke reden dan ook? Kan dat ook een fysieke reden zijn, namelijk dat er fysiek gewoon helemaal niet genoeg gas is geproduceerd en dat er niet genoeg van die garanties van oorsprong zijn, niet alleen nationaal, maar ook internationaal? Wat gebeurt er dan als een leverancier niet aan zijn verplichting voldoet? Wat is de sanctie? In de wet staat daarover, heel technisch, dat het bestuur van de emissieautoriteit de groengaseenheden afschrijft van de rekening van de leverancier. Volgens mij betekent dat in de praktijk dat er geen groen gas wordt geleverd, maar dat er toch gewoon de volle mep voor betaald moet worden. Klopt dat? Het saldo van die rekening kan daardoor ook negatief worden. Dan moet dat tekort binnen drie kalendermaanden worden aangevuld. Kan de minister inzichtelijk maken om wat voor bedragen het hier eigenlijk gaat? Kunnen leveranciers hierdoor ook in de financiële problemen komen? Zo ja, wat gebeurt er dan eigenlijk? Is daarover nagedacht? Voorzitter. De minister heeft een zekere vorm van flexibiliteit in de wet ingebouwd. Dat betreft de zogeheten buy-out — dat klinkt chic — en de mogelijkheid tot sparen. Allereerst de buy-out. Die lijkt op het eerste gezicht mooi, een soort afzwakking van de wet, een soort escape voor energieleveranciers, maar het onderstreept feitelijk alleen maar het perverse systeem waar ik het net over had. Want wat is het geval? Energieleveranciers kunnen een gedeeltelijke of gehele ontheffing krijgen voor hun groengasverplichting. Gratis is het niet, dus "afkopen" is eigenlijk een beter woord. Hoe hoog de prijs van die buy-out wordt, weten we nog niet, maar de verwachting is, aldus de minister, dat dat een soort plafond in de markt wordt. In ieder geval wordt het dus hoger dan de prijs van groen gas zelf, zodat het afkopen financieel zo onaantrekkelijk mogelijk wordt. Het wordt dus een soort prijsplafond. Maar gezien het voorgaande: waarom zouden leveranciers hier überhaupt voor kiezen als, indien zij niet aan hun verplichting kunnen voldoen, de groengaseenheden toch wel van hun rekening worden afgeschreven, maar dan waarschijnlijk voor een lagere prijs? Wat voor flexibiliteit wordt er dus eigenlijk met die buy-out bereikt? Voorzitter. Voor de consument, aan wie dit uiteindelijk allemaal wordt doorberekend, betekent dit een nog hogere prijs dan voor groen gas, zonder dat er groen gas wordt geleverd, niet fysiek en zelfs ook niet administratief. Waar zijn we dan eigenlijk helemaal mee bezig? Waar betalen die mensen dan voor? Ook cru is: wat die leveranciers aan die buy-out betalen, belandt uiteindelijk in de staatskas. Dus eigenlijk is dat niets anders dan gewoon een extra energiebelasting. De minister noemt dat dan allemaal flexibiliteit, maar ik noem het gewoon geldklopperij. Voorzitter. Iets soortgelijks is aan de hand bij het sparen. Ook dat noemt de minister een vorm van flexibiliteit. Dat betekent: leveranciers met meer groengaseenheden dan de jaarlijkse verplichting kunnen daarvan slechts een maximumpercentage sparen en meenemen naar het volgende kalenderjaar. De minister overweegt maximaal 10%. De rest komt van rechtswege te vervallen. Oftewel, leveranciers doen meer dan de jaarlijkse verplichting. Je zou verwachten dat de minister daar blij mee zou zijn. Zij betalen daarvoor. Zij berekenen dat door aan de consument. Maar de groengaseenheden komen dan gedeeltelijk te vervallen en het jaar daarop kunnen leveranciers weer opnieuw beginnen, opnieuw betalen en opnieuw doorberekenen.