Wijziging van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba in verband met de verhoging van het aantal eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden (Wet verhoging aantal eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden)

Veel dank, voorzitter. Ik maak graag gebruik van de marge die voorgaande sprekers mogelijk hebben overgelaten. Voorzitter. Het uitbreiden van het aantal eilandsraadsleden en -gedeputeerden was onderdeel van een groter pakket; voorgaande sprekers hadden het er al over. De nu aankomende wijzigingen zien vooral op de FinBES en de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Met het oog op de verkiezingen heeft de staatssecretaris haast en heeft hij besloten om dit wetsvoorstel apart te behandelen en de uitbreiding niet pas in te laten gaan bij de verkiezingen van 2031, maar al bij de verkiezingen van 2027. Voorzitter. Dit leidt gelijk tot de eerste vraag: waarom? Waarom deze haast? Het is niet alsof de bestuurlijke en financiële chaos zoals die op de eilanden heerst met dit wetsvoorstel van vandaag op morgen is opgelost. Die speelt immers al jaren. Maar volgens dit kabinet moet het voorstel nu worden behandeld vanwege de grote opgave en de grotere behoefte aan bestuurskracht, zo kunnen we lezen in de memorie van toelichting. Nou ja, dan toch even een blik op die omstandigheden. Het probleem zit 'm namelijk niet in het gebrek aan hippe Haagse termen zoals "bestuurskracht", maar in de manier en de mate van besturen. De eilanden van Caribisch Nederland hebben hun begroting of hun financiën namelijk nog niet eens op orde. In het geval van Bonaire heeft de commissie financieel toezicht meermalen aangegeven dat de begroting nog altijd verre van realistisch is. Op Statia is pas vorig jaar een goedkeurende accountantsverklaring verstrekt en op Saba wordt nog altijd gezocht naar de begrotingsstukken, maar zijn die sinds vorig jaar toch eindelijk eens een keertje aangeleverd. Voorzitter. Neem ook Selibon. Selibon is een verantwoordelijkheid van het bestuurscollege op Bonaire zelf, maar er gebeurt gewoon niets en dat al vele jaren lang. Ergens eind vorig jaar heeft het bestuurscollege op Bonaire gemeend om 3 miljoen dollar te moeten investeren om de problemen op Selibon op te lossen door middel van trucks, shovels, afvalverwerkers; in ieder geval moet er van alles komen. Deze investering zou dan leiden tot een structureel voordeel van 1,4 miljoen dollar. Ook als woordvoerder Financiën vind ik dat een hele wonderlijke berekening, maar ik zou graag een nadere toelichting van de staatssecretaris horen over hoe dat in elkaar zit. Los daarvan zijn de omstandigheden bij de vuilstortplaats alleen maar erger geworden. En nu is Nederland gevraagd om die verantwoordelijkheid op zich te nemen voor — daar zijn ze weer — de trucks en de shovels. Dat is inmiddels ook toegezegd. Dit wordt dan dus wel de tweede keer in twee jaar tijd dat Nederland ingrijpt. De vorige keer was op grond van taakverwaarlozing, en nu dan om de regie van de vuilstortplaats Selibon dan maar helemaal over te nemen. Oftewel: Nederland staat twee keer voor hetzelfde probleem. Voorzitter. Dan zijn we er nog niet. Want kennelijk lijkt de overname door Nederland een opmaat naar de resterende verantwoordelijkheden, zoals die nu nog belegd zijn bij de openbare lichamen, de eilanden. Want tijdens het uitje van premier Jetten naar de Cariben heeft de eilandsraad op Bonaire Nederland gevraagd om regie te nemen op in totaal vijf dossiers, waardoor het op dit moment zoeken is met een vergrootglas naar wat er dan nog zoal overblijft voor de eilanden. Op zichzelf kan dat een interessant idee zijn, maar hoe kijkt de staatssecretaris naar deze oproep? En hoe verhoudt zich dit dan tot die zogenaamde enorme opgave en het gebrek aan bestuurskracht, die de aanleiding en de motivatie voor dit wetsvoorstel zouden zijn? Graag een reactie. Voorzitter. Een ander argument dat wordt aangedragen voor dit wetsvoorstel om het aantal eilandsraadsleden uit te breiden, is een betere weerspiegeling van de politieke overtuigingen van de bevolking. Maar terugblikkend op de afgelopen jaren, zien we toch vooral twee dingen: chaos en veel van hetzelfde. Ik geef even een kleine samenvatting: op Saba is er al jaren een absolute meerderheid van één partij ongeacht de zeer hoge opkomstcijfers van zo'n 90%. Op Statia werd de partij die deel uitmaakte van de coalitie, die er ook al jarenlang zat, door Nederland in 2018 naar huis gestuurd vanwege grove taakverwaarlozing. Met als gevolg: bij de daaropvolgende verkiezingen werd diezelfde partij tot twee keer toe met absolute meerderheid verkozen. Op Bonaire wordt het dan helemaal bont: daar heeft de coalitie de afgelopen twaalf jaar maar één keer de termijn volgemaakt, en die kwam ook steeds weer in dezelfde samenstelling terug. Sinds eind 2023 zou er dan een nieuwe coalitie zijn, van één partij met twee afsplitsers, maar ook deze coalitie is per 1 april 2026 vervangen door diezelfde partijen die er al jarenlang zitten. Kortom, ook hiervan komt voor nieuwe partijen niets terecht. In de praktijk komen dan ook vooral dezelfde partijen weer terug. Voorzitter. Dan nog een puntje over de gedeputeerden en de deeltijdgedeputeerden. De PVV-fractie heeft gelezen dat het uitbreiden van het aantal eilandgedeputeerden oorspronkelijk vooral een verzoek was van de bestuurscolleges zelf. Kan de staatssecretaris hierop reageren? Oftewel: ook op de eilanden staat de deur altijd open voor een mooi baantje. Alsof dat nog niet genoeg is, wordt met dit wetsvoorstel ook nog eens toegestaan om deeltijdgedeputeerden mogelijk te maken. Wat de PVV-fractie betreft, voeren de gedeputeerden al bar weinig uit en zijn het vooral hangmatgedeputeerden. Het enige wat je materieel gaat wijzigen met de deeltijdgedeputeerden is dat je een soort deeltijdhangmatgedeputeerden gaat krijgen. Dat is niet wat we moeten willen.