Politie

Dank, voorzitter. Ik zal beginnen met een korte inleiding. Daarna ga ik in op Overasselt en op ondermijning in bredere zin. In de begroting, de financiën en de capaciteiten neem ik het Algemene Rekenkameronderzoek mee. Dan kom ik bij de bevoegdheden van de politie en de bewaartermijnen. Dat is ook een onderwerp dat veel besproken is in de eerste termijn. Dan heb ik veilig en gezond werken door de politie. Dan kom ik bij leiderschap en de 1.700, zeg ik maar even kortheidshalve. Dan heb ik de overige belangrijke onderwerpen. Voordat ik zelfs maar begin met mijn inleiding, wil ik toch even stilstaan bij waar de politie staat en wat een fantastische organisatie het eigenlijk is. Na uw eerste termijn moest ik mezelf weer even oppeppen om dat gevoel terug te halen. Ik wil u dat toch even teruggeven in een spiegel: ook datgene wat wij hier bespreken over de politieorganisatie, wordt gehoord door die organisatie. Ik kom in mijn werkbezoeken, die ik regelmatig doe, van de week nog in Overasselt, ontzettend veel politieagenten tegen die hun werk met heel veel passie en toewijding doen. Dat zit door alle niveaus van de organisatie heen. Ik wil dus toch nog even markeren dat het glas misschien halfleeg lijkt op een aantal vlakken — daar gaan we het ook uitgebreid over hebben — maar dat het glas in andere opzichten best wel halfvol is. We hebben een fantastische politieorganisatie die adequaat weet op te treden. We hebben een korpsleiding die gemotiveerd is om naar zichzelf te kijken en deze organisatie naar een hoger plan te brengen. We kwamen van een tekort van ongeveer 800 miljoen op de politiebegroting, dat we een jaar geleden hadden, naar een politiebegroting die nu eindelijk op orde komt en waarop zelfs nog ruimte is voor extra investeringen. Het is ook een organisatie waarbij de werving fantastisch verloopt. Mensen staan in de rij om die organisatie op allerlei mogelijke manieren binnen te treden. Dat heb ik bij de opening van het academisch jaar op de Politieacademie van de week weer mogen zien. We gaan het zuur zo meteen allemaal langslopen, maar dit wilde ik toch wel even meegeven. Ik vind het namelijk ook belangrijk dat de politieorganisatie hoort en weet dat die door ons allemaal gesteund wordt en dat we vinden dat die goed werk doet. Ik ben in Overasselt geweest, zoals ik zei. Ik heb gesproken met de burgemeester en de lokale driehoek. De impact van die gebeurtenissen is enorm. Ik heb tegen de burgemeester ook mijn steun uitgesproken. Ik heb ook mijn grote waardering uitgesproken voor het snelle optreden van de politie. Dat gaat niet alleen om de DSI maar ook om de lokale politie, die gezorgd heeft dat het gebied waarin deze verdachten zich ophielden, kon worden afgezet, waarna de DSI heel snel zo niet alle, dan bijna verdachten van deze enorme, brute liquidatiepoging heeft weten op te pakken. Het gegeven dat de OM in staat geweest is om ze ook allemaal voor te geleiden aan de rechter-commissaris en dat ze, denk ik, allemaal nog vastzitten, getuigt van de zaken in ons rechtssysteem die wel goed gaan. Er is een lange discussie geweest over de vraag of het feit dat deze gebeurtenissen in Overasselt plaatsvonden Nederlands is, of on-Nederlands, of Mexicaans en daardoor weer Nederlands, maar dat maakt me eigenlijk niet zo heel veel uit. Ik denk dat de modus operandi die we hebben gezien, uniek is. Die hebben we nog niet eerder gezien in zulke aantallen en met zulk rücksichtslos geweld. Maar dat we in Nederland een probleem hebben met deze criminele samenwerkingsverbanden, moge duidelijk zijn. Wij zijn de kraamkamer geweest van een aantal van de grootste internationale drugsnetwerken. Die hebben een uitwerking all the way from the top, van Bolle Jos en Ridouan Taghi, tot in onze kwetsbare wijken waar jongeren worden geronseld. Daar hebben jullie ook een aantal vragen over gesteld. Die strijd staat voor mij echt absoluut bovenaan. Dit is een vergif voor onze samenleving en tast onze rechtsstaat aan. Het zal mij bij dus bovenaan blijven staan. Dat kan ik niet alleen; daar hebben we echt de hele samenleving voor nodig. Ook in deze zaak zie je weer dat er heel veel informatie in de gemeenschap aanwezig is, die op de een of andere manier niet altijd de overheidsdiensten bereikt. Echt, u ziet dingen in uw wijk gebeuren die niet kloppen, die u vreemd of verdacht vindt, en die informatie is belangrijk. Die heeft de politie nodig, omdat we alleen samen kunnen zorgen dat die criminaliteit uit onze buurten en wijken verdwijnt. We bewaken de norm samen; dat wil ik er maar mee zeggen. Dat doen we ook bij demonstraties. Ik ben heel blij dat we op 25 augustus met de regioburgemeester, het OM en de politie hebben afgesproken om gewoon zo veel mogelijk één lijn te trekken waar het gaat om demonstraties op de snelweg of het spoor. Dat betekent dat er nu in beginsel strafrechtelijk wordt opgetreden tegen al het gevaarzettend gedrag. Uiteraard hebben we een systeem waarin het lokale gezag dat dat besluit neemt altijd kan afwijken op basis van lokale omstandigheden, maar de regioburgemeesters en ik waren unaniem over het trekken van deze lijn. Morgen gaan we in het commissiedebat Demonstraties natuurlijk uitgebreider praten over demonstraties. Deze voorbeelden geven ook aan dat er veel werk is voor de politie, die zich moet richten op haar kerntaken: de handhaving van de openbare orde en het aanpakken van strafbare feiten. Dat betekent ook dat er keuzes gemaakt moeten worden. Een aantal van u noemde al de inzet op verwarde personen. Het is mij ook al twee jaar een doorn in het oog dat er enorm veel politie-inzet opgaat aan gevallen waar je eigenlijk de politie niet voor zou willen inzetten. We hebben nu onder leiding van de minister van BZK een aanpak verwarde personen. Daar hebben het gedeelte opvang en de vraag wie daar als first responder op af moet gaan nadrukkelijk de aandacht. Mijn hoop is dat ik binnenkort niet meer uitgenodigd hoef te worden omdat die justitiële aanpak uiteindelijk niet meer nodig is bij de aanpak van verwarde personen. Waar gaan we ons dan wel op richten? Er zullen namelijk altijd keuzes moeten worden gemaakt in schaarste. Ik zou graag mevrouw Van der Plas willen volgen en alles prioriteit geven, maar de les is dat alles prioriteit geven betekent dat niks meer prioriteit heeft. Er zal dus scherp moet worden gekeken naar wat wij het belangrijkst vinden. Met stip op nummer één in die nieuwe Veiligheidsagenda staat wat mij betreft ondermijning en georganiseerde criminaliteit. Ik denk dat ik net al kort heb toegelicht waarom dat zo is. Ten tweede hebben we cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. Online seksueel kindermisbruik, ronselen en oplichting vallen daar wat mij betreft allemaal onder. We zien een enorme toename in de onlinewereld. Dat vereist gewoon een andere aanpak van zowel politie als OM. De derde prioriteit is relationeel geweld en geweld in afhankelijkheidsrelaties. U heeft recent een campagne gelanceerd kunnen zien worden over dwingende controle in relaties. Het vroeg signaleren van ongezonde relaties, of die nu in familieverband zijn of in de relationele sfeer, voorkomt geweld en femicide, wat de ultieme prijs is. Dat is een fenomeen dat we moeten uitroeien. De vierde prioriteit binnen die Veiligheidsagenda zal mensenhandel worden. Ook daar zien we een enorme toename van het aantal misstanden. Het is mensonterend in alle opzichten. Dat vereist onze aandacht. Dat betekent dat er geïnvesteerd moet worden in de politie. Ik ben blij om te kunnen zeggen dat we dat dus ook doen. We brengen niet alleen de basis op orde; we hebben daarbovenop nog 114 miljoen structureel om te investeren in het versterken van de politie. Pas op Prinsjesdag zal ik u het volledige inzicht kunnen geven en kunnen zeggen waar dat geld zit, maar ik heb hier, denk ik, net wel een indruk gegeven van wat voor mij de belangrijkste prioriteiten zijn. Uiteraard maken de gebiedsgebonden politie en de wijkagenten hier ook onderdeel van uit. Tot zover mijn inleiding. Daar wil ik nog wel even Bollendak aan koppelen, omdat dat, denk ik, ook iets zegt over de toonzetting en hoe wij staan ten opzichte van de politie. Het is een ontzettend vervelende situatie voor alle betrokkenen. Filmpjes die viraal gaan op het internet en die altijd maar een heel klein deel zijn van het hele verhaal, leiden zelden tot goede observaties of fijne reacties. Daar kan ik zelf ook over meepraten, en deze betrokkenen helaas ook. Onze initiële reflex moet zijn dat wij achter onze agenten staan. Dat deel ik met velen van u. Dat is ook wat ik met de korpschef heb afgesproken, en wat u hopelijk, naar aanleiding van dit incident, later terug heeft gezien in de initiële reacties op het optreden van de politie, waar discussie over bestaat. Dat wil niet zeggen dat je daarna de stappen niet moet doorlopen; die horen gewoon bij inzet van geweld van de politie. Dat zijn twee sporen. Het eerste is een intern spoor. De heer Struijs had het over de betrokkenheid van de leidinggevende daarin. Hij vroeg of je dat eigenlijk wel moet willen. Die is er ook ter bescherming van de agent zelf. Uiteindelijk heeft een sectorhoofd — het is nooit een directe leidinggevende, maar iemand uit een laag daarboven — namelijk inzicht in de omgeving waarin zo'n agent optreedt en waar dit incident heeft plaatsgevonden, en kan die dus ook het politieperspectief inbrengen bij de interne toetsing van zo'n incident. Die interne toetsing is er niet voor bedoeld om Barbertje te laten hangen. Het gaat hier absoluut niet om een schuldvraag of om vervolging. Het gaat er in eerste instantie om te kunnen leren van de inzet die gepleegd is en om te kijken of je daar meer van kunt maken. De strafrechtelijke kant komt echt pas door het OM. Dat doet de rechtmatigheidstoets. In dit geval is het OM tot de conclusie gekomen dat de inzet van het geweld zoals die hier is gedaan, rechtmatig was. Dat steun ik natuurlijk van harte. Ook de eenheidsleiding en de korpsleiding staan daarachter. Dat doet niks af aan hun eigen interne onderzoek ter lering dat ze eerder hebben gedaan, maar uiteraard is het OM leidend in de vraag of iets onrechtmatig of rechtmatig is geweest. Dit was een rechtmatige inzet. Ik hoop oprecht voor de betrokken agent dat hiermee een hoofdstuk kan worden afgesloten. Dat zal zeker nog nazorg vereisen. Die nazorg wordt ook gegeven, ook binnen de eenheid. Nogmaals, ik hoop dat de collega daarmee een naar hoofdstuk, dat toch echt een halfjaar heeft gespeeld, kan afsluiten.