de Algemene Politieke Beschouwingen

Goed zo! Dit zijn namelijk mijn allereerste Algemene Politieke Beschouwingen en het is een enorme eer om hier te staan op de schouders van groene reuzen. Het is vandaag veel gegaan over wie met wie en over wie er het laatst met zijn ogen knippert, maar wat mij betreft gaat het vooral om de wezenlijke vraag: in wat voor land willen wij wonen en wat voor land willen wij achterlaten voor onze kinderen en kleinkinderen? Dat was ook de vraag die afgelopen week bij de Klimaatmars centraal stond. De Partij voor de Dieren wil een land voor alle kinderen, een land dat nog leefbaar is, waar de natuur weer ruimte krijgt, waar schoon drinkwater uit de kraan komt en waar schone lucht is. Een land waar voor iedereen betaalbaar en gezond voedsel is en waar we niet 72 uur per week moeten werken, maar waarin we tijd voor elkaar hebben. Een land waar je groen in de buurt hebt, groen dat verkoeling biedt bij die toenemende hitte, en een land dat niet met dieren omgaat alsof het dingen zijn, maar hen respecteert als levende wezens met bewustzijn en gevoel, waar iedereen gelijkwaardig is, zonder uitsluiting en racisme. Een land waarin mensen die zijn gevlucht voor oorlog en geweld liefdevol worden opgevangen. Voorzitter. Een van de grootste problemen van deze tijd is de klimaatcrisis. Klimaat hoort daarom ook bovenaan de politieke agenda, want iedereen heeft de afgelopen zomer de bosbranden, de hitte en de droogte gezien. Vooral oudere mensen en de dieren lijden onder die extreme hitte. Ook de Nederlandse boeren zijn de dupe. Hun oogsten mislukken. Het klimaat trekt zich niets aan van linkse of rechtse standpunten. Het klimaat onderhandelt niet. Het antwoord op de klimaatcrisis kan dus niet zijn: we moeten ons allemaal aanpassen. Dat heb ik nu heel vaak gehoord hier. Ik heb ook weleens gehoord: koop maar een airco. Ik denk dat heel veel mensen in Nederland dat niet kunnen betalen. Een meerderheid van Nederland wil klimaatactie zien. Daar hebben we premier Jetten. Die was "de klimaatdrammer". Hij probeert dat drammen nu een beetje te verstoppen, maar we weten dat het nog ergens zit. Wat we dan niet begrijpen, is dat de premier deze zomer oorverdovend stil was. Wat we ook niet begrijpen, is dat de premier midden in de snikhete zomer, net nadat Shell zijn groene projecten in de uitverkoop deed, wel op bezoek ging bij Shell. Net als alle andere oliebedrijven maakt Shell gigawinsten over de ruggen van klimaat en gewone mensen. Met alleen zeggen wat er niet goed gaat, komen we er ook niet. Dat realiseer ik me ook. We hebben een kabinet gezien dat zegt samen te willen werken. De Partij voor de Dieren staat open voor die samenwerking. We hebben het afgelopen weekend tijdens de Klimaatmars onze hand uitgestoken. Het is geen liefdesbrief, maar wel een brandbrief met vijf dingen die de premier zelf als klimaatdrammer weleens heeft voorgesteld. Het gaat om meer klimaatbeleid dat direct iets oplevert voor de mensen thuis. Ik denk dat we dat meer nodig hebben. Dan levert het ook echt iets op voor de mensen die zich afvragen: wat heeft het voor zin voor mij? Dat is meer groen in de buurt, de isolatie van sociale huurwoningen en beter en goedkoper openbaar vervoer. Daarmee vergroot je het draagvlak voor het klimaatbeleid. Dat is ook om te laten zien dat de mensen er iets voor terugkrijgen. Ja, ook de CO2-belasting moet terug, want dat is een prikkel om te vergroenen. Dat betekent ook opbrengsten voor de Staat en een eerlijke kans voor groene bedrijven. Het mooie uit onze brandbrief is dat de beste dingen die je kunt doen voor het klimaat, ook goed zijn voor mensen die minder geld te besteden hebben. Dat is belangrijk, want juist de hardwerkende Nederlanders, waarvoor iedereen hier zegt op te komen, mogen veel meer gaan profiteren van het klimaatbeleid. De Partij voor de Dieren wil dan ook graag van de premier een reactie op de brandbrief. Daarom overhandig ik de premier graag onze brandbrief. Het mooie van deze plannen is dat ze echt iets opleveren voor iedereen: een gezonde toekomst, gezonde lucht en gezond voedsel. Voorzitter. Niet alleen op klimaat voelen mensen dat het niet de goede kant op gaat in Nederland. Dat geldt ook voor de natuur. Ook gisteren was er een voorbeeld. Er was levensgevaarlijke sabotage op het Nederlandse spoor en geradicaliseerde boeren stichtten brand bij snelwegen. In Palestina vindt een genocide plaats met steun van het Westen. Zondebokpolitiek is een nationale sport geworden. De burgemeester van Loosdrecht vertelde in een talkshow over extreemrechtse patrouilles die door de straten van zijn gemeente trokken, op zoek naar mensen van kleur. Het is te walgelijk voor woorden. Kortom, het gaat niet bepaald de goede kant op. Dan wil ik naar het dorp Engelen tijdens de afgelopen zomer. Daar waren mensen die een Samen Leven-poster voor het raam hadden gehangen om vluchtelingen een hart onder de riem te steken. Zij werden geïntimideerd met haatzaaiende graffiti gericht tegen vluchtelingen en vrouwen. Onze premier kwam niet verder dan dit "lelijk vandalisme" noemen. Nou, dat zeg je als iemand een prullenbak omver heeft geschopt op straat, maar niet als het gaat om terrorisme en extreemrechts geweld. Een jaar geleden, na de Malieveldrellen, deed de heer Jetten als leider van D66 nog een kraakheldere oproep richting het kabinet-Schoof. Hij zei: wanneer er sprake is van extreemrechts geweld, draait er dan niet omheen, want dan normaliseer je extreemrechts. Nu lijkt hij zelf echter moeite te hebben om duidelijk te zijn in zijn veroordeling. Veel mensen in Nederland verwachten dat de premier luistert naar de inbreng van de leider van D66 van een jaar geleden. Dat was de inbreng die Nederland keihard nodig had en nog steeds heeft. Het is tijd dat deze premier op dat punt meer leiderschap laat zien, zich uitspreekt tegen de opkomst van extreemrechts en actief en kraakhelder normeert. Ik ben benieuwd naar de brede reflectie van de premier hierop. Voorzitter. Bijna nergens in de plannen van het kabinet is een visie te zien op de vraag in wat voor land we met elkaar willen wonen. Die is er ook niet op klimaat en ook niet op de sociale zekerheid en de zorg. De Partij voor de Dieren wil dat alle bezuinigingen van tafel gaan. Buig ook niet langer voor de fossiele VVD. Haal het geld waar het zit in plaats van de miljonairs en de grote vervuilers steeds te ontzien. Gooi dat geld niet over de balk om maar naar de pijpen van Donald Trump te kunnen blijven dansen. De NAVO-norm is namelijk een Trumpnorm, gedicteerd door de Amerikaanse president. Mensen zijn door eerdere bezuinigingen al heel hard geraakt. De buurtzorg is verdwenen. De bus is verdwenen. De onzekerheid neemt toe. Jongeren komen niet meer aan een woning. Schulden stapelen zich op. Voor heel veel mensen brengt dit een enorme onzekerheid met zich mee, veroorzaakt door de keuzes die hier in Den Haag zijn gemaakt. Als iemand vervolgens langskomt met een heel simpel antwoord op alle problemen, namelijk "jullie ellende wordt veroorzaakt door mensen die gevlucht zijn voor oorlog en geweld", dan kan dat voor mensen een verleidelijk frame zijn. Zondebokpolitiek gedijt op een voedingsbodem van grote bezuinigingen en onzekerheid. Met de recente aankondiging van bezuinigingen bij de start van dit kabinet voelden heel veel mensen haarfijn aan: weer moeten ze mij hebben, weer komen ze achter mij aan. Dat gaat dan om onderwijzers, mensen in de zorg, politie, brandweer, mensen die noodgedwongen van een uitkering moeten leven, mensen in de bouw en ga zo maar door. Het zijn mensen die voelen dat ze een speelbal zijn geworden van een cynische machtspolitiek. De aankondiging dat er op hun leven weer bezuinigd gaat worden, brengt nog meer onzekerheid, voelbaar in een heel groot deel van de maatschappij. Ongeacht of we over links of over rechts gaan, ongeacht de uitkomsten van de onderhandelingen: het kwaad is voor een groot deel al geschied. Ziet de premier ook dat aankondigingen om te bezuinigen mensen in de armen kunnen duwen van de zondebokpolitiek? Voorzitter. Dan de natuur en de landbouw, want ook daarover ontbreekt een visie bij het kabinet. Natuur is geen luxe. Het is de basis van ons bestaan. Zonder natuur is er geen leven. De belangrijke veroorzaker van de achteruitgang van die natuur is de manier waarop we onze landbouw in Nederland hebben ingericht, en in het bijzonder de veehouderij. De Partij voor de Dieren ziet dat het kabinet een aantal stappen in de goede richting zet. Maar wat er nu ligt, beschermt de natuur onvoldoende. Johan Remkes heeft het al een poos geleden gezegd: je moet wel alle problemen samen in één keer oplossen, ook omdat je dat verplicht bent aan de boeren. Het kabinet beaamt dat, maar doet het niet. Er ligt namelijk geen samenhangende oplossing. Het kabinet kiest voor zogenaamde technologische oplossingen, zoals mestvergisting, met als gevolg dat koeien niet eens in de wei mogen en kippen en varkens permanent opgesloten blijven in potdichte stallen, zodat hun mest kan worden opgevangen en een soort mestfabriek ingaat. Dat is slecht voor de dieren en slecht voor het klimaat. Als je een toekomstvisie voor de landbouw ontwikkelt, zou je ook de 25 jaar oude politieke belofte moeten nakomen dat dieren in de veehouderij naar hun aard kunnen leven. Het kabinet heeft afgelopen vrijdag plannen voor een dierwaardige veehouderij gepresenteerd. Dierorganisaties zijn kritisch. Het kabinet heeft zelf erkend: hiermee hebben we ook in 2034 nog steeds geen dierwaardige veehouderij. Daarom heeft de Partij voor de Dieren haar eigen wetsvoorstel verder uitgewerkt en naar de Kamer gestuurd, met allemaal voorstellen die eigenlijk heel normaal zijn en waar heel veel mensen in Nederland het ook mee eens zijn. Een voorstel dat wél regelt dat koeien in de wei mogen, dat kalfjes kunnen opgroeien bij hun moeder, dat varkens kunnen wroeten in de modder en dat eenden kunnen zwemmen, dat dieren beschutting krijgen in de wei en dat ze bij een stalbrand kunnen vluchten. Dat is wat ons betreft de landbouw waar we naartoe moeten. Het is nu aan de Kamer om daarvoor te kiezen. Voorzitter. Veel mensen willen wonen in een land dat pal staat voor het internationaal recht. Nog geen jaar geleden stond een kwart miljoen mensen op de Rode Lijndemonstratie. Mijn partij stond zij aan zij met de huidige minister-president, voor de Palestijnen, voor hun recht op leven en hun recht op een eigen staat waarin ze veilig zijn. Ook deze mensen hebben hun hoop op de premier gevestigd. We zijn nu bijna een jaar verder. De genocide gaat door. Israël heeft het moorden verder uitgebreid naar de Westelijke Jordaanoever, naar Syrië en naar Libanon. Wat is nog een rode lijn, vraag ik de premier. Heel veel mensen waren verbijsterd dat de premier zoete broodjes bakte met de directeur van Booking, een bedrijf dat geld verdient met de huizen van Palestijnen die zijn weggejaagd. Het kwart miljoen mensen van de rode lijn en miljoenen andere Nederlanders verwachten veel meer van dit kabinet. Ik wil een heel heldere verwachting bij de premier neerleggen. Stop in ieder geval met het kopen van wapens van Israël. Veel wapens zijn getest op Palestijnen, die hiermee vermoord zijn. Je maag draait ervan om. Nederland importeert nog steeds wapens en er worden nog steeds nieuwe deals met Israël gesloten. Stop daarmee. Voorzitter. Voordat ik afrond, wil ik graag de beroemde quote van Paul McCartney aanhalen: als alle slachthuizen glazen wanden hadden, was iedereen vegetariër. Mijn bijdrage duurt nu dertien of veertien minuten in totaal. Bijna 15.000 dieren zijn in deze tijd gedood in de Nederlandse slachthuizen. Dat is meer dan 1.000 per minuut. Slachthuizen hebben geen glazen wanden. Wat het daglicht niet kan verdragen, wordt weggestopt op industrieterreinen. Ik vind het de hoogste tijd dat Nederland veel beter ziet hoe er met dieren wordt omgegaan en dat het ziet hoe dieren geslacht worden. Ik vraag de premier daarom: is hij bereid om een keer met mij langs het slachthuis in Boxtel te gaan? Dat is een van de grootste slachthuizen in Nederland. Voorzitter, ik rond af. Een gezonde toekomst voor onze kinderen is nog mogelijk, maar dan moet het kabinet er wel duidelijke keuzes voor maken. De Partij voor de Dieren maakt die keuzes graag makkelijker door vandaag een aantal goede voorstellen te doen, zoals die ook in de brandbrief staan. Ik hoop dat het kabinet ze welwillend tegemoetziet. Dank u.