Voorzitter. Wie in een ander land in Europa op vakantie is, ziet ze in de kleinste dorpjes tot de grootste steden: herdenkingsmonumenten voor gesneuvelde jonge jongens, voor families in twee wereldoorlogen. Mijn dochter van zes begon daar afgelopen zomervakantie naar te vragen. "Waarom wordt het oorlog?" en "Komt dat dan nu niet meer?" Wat we haar uitleggen is dat we in Europa ooit met elkaar in oorlog waren, maar dat we daarna afspraken dat het nooit meer mocht gebeuren.
Toen ik zelf op de basisschool zat, was het verhaal dat we het met de EU en "straks met de euro" allemaal steeds beter zouden hebben. Toen ik ging studeren was "globalisering" het toverwoord. Men wist ook toen al dat Europa de wedstrijd niet aan het winnen was met computertechnologie of met cruciale grondstoffen. Maar we dachten dat wij via vrienden als de VS en China, die deze zaken in hoog tempo ontwikkelden en produceerden, aan alles zouden kunnen komen om onze eigen welvaart op peil te houden. Ook zouden de Amerikanen ons veilig houden, zodat wij konden bezuinigen op defensie.
Wat zaten we ernaast. We hebben te maken met een oorlog op ons continent. Democratische waarden en multilateralisme: op een glijbaan. En naast een fysieke oorlog zitten we in een serieuze economische oorlog. Het is vijf voor twaalf. Het is bittere noodzaak dat de Europese Unie werkt aan strategische autonomie, investeert in defensie, een Chips Act, een Cloud Act, een Industrial Accelerator Act, minder regels, Omnibussen. Al die ambities vindt de VVD belangrijk en ze ondersteunt die ook, met wat ons betreft drie prioriteiten: veiligheid, economische groei en grip op migratie.
Voor wat betreft veiligheid: hoe zorgt het kabinet voor betrokkenheid van Nederlandse bedrijven bij al die Europese defensieprojecten? Waar blijven de plannen voor een Nederlandse DARPA voor defensietechnologie? De plannen voor kennisveiligheid: hoe voorkomen we dat onze kennis, bijvoorbeeld op het terrein van biotech en zaadveredeling, wordt gekaapt door landen als China? Dat is een reëel scenario.
Voor wat betreft bedrijvigheid het volgende. Ingewikkelde kapitaalverstrekking en regelgeving doet bedrijven momenteel vluchten uit ons land en uit de EU. De vervolmaking van de savings and investment union moet topprioriteit zijn. Graag uw toezegging. En ook zijn de AI Act en Cloud Act een voorbeeld van hoe een goed idee toch verzandt in Brusselse bureaucratie. Wil Nederland alstublieft vereenvoudiging bepleiten, met simpelere regels voor bedrijven over wat zij allemaal op papier moeten aanleveren voor deze wetgeving?
Voor meer grip op migratie vraag ik: is het kabinet bereid om met een groep landen te werken aan opvang buiten de Unie? Concreet: kan Nederland een non-paper op de agenda plaatsen, op basis van het recente Clingendaelrapport Grenzen verleggen?
Voorzitter. Met al deze ambitie is de vraag: gaat de Unie leveren? Eerlijk gezegd is de VVD bezorgd. De wereld is totaal veranderd, maar de Unie is net zo georganiseerd als twintig jaar geleden. Als we een handelsverdrag willen bekrachtigen, moet dat eerst in alle talen vertaald zijn. De EU moet van olietanker een wendbare zeilboot worden, koersvast inspelend op stormen die in onze omgeving waaien. Lichter ook, met meer ruimte voor ondernemerschap en initiatief.
Nu las ik het interview van de minister-president in de Financial Times en daarin zei hij: minder zeuren en meer aan de slag. Daar ben ik het mee eens. Maar hij zei ook dat hij voor zichzelf een rol ziet in de EU als bruggenbouwer en bemiddelaar tussen Frankrijk en Duitsland. En hoe nobel ook, de VVD wil dat de agenda van Nederland bovenaan staat. Dus: wees aanjager van urgentie en wendbaarheid in de EU. Roep vaker artikel 3.26 van het Verdrag betreffende de werking van de EU in, voor nauwere samenwerking met kopgroepen, waarbij vrienden zoals het VK en Noorwegen ook meegenomen worden. Zet in op het schrappen van het veto op het terrein van buitenlandse veiligheid, voor meer daadkracht in de wereld. Durf ook aan de rem te trekken als voorstellen dreigen de financiële gezondheid van de EU, en dus ook Nederland, te ondermijnen. Durf nee te zeggen tegen permanente schuldenoverdracht of een alsmaar uitdijend MFK, zoals we op dit moment zien. Durf zelfs ook nee te zeggen als landen als Duitsland en Frankrijk blijven vasthouden aan hoe we de dingen altijd deden, zoals de vertalingen van handelsakkoorden, maar ook als zij het belang van hun eigen industrie laten prevaleren boven ons belang. Zoek ook andere bondgenoten zoals de Nordics en de Baltics. Als we dit allemaal echt gaan doen, dan kunnen we hier sterker uitkomen. Dan kan ik mijn dochter komende zomer vertellen dat we niet alleen "ooit" afspraken dat we onszelf veilig en sterk zouden houden, maar dat we daar ook daadwerkelijk alles aan doen.
Uitspraken Bente Becker, 11 jun