Dank u wel, voorzitter. Dit waren de eerste Algemene Beschouwingen van dit kabinet, maar ook van u als voorzitter. Ik moet zeggen dat me wel iets opvalt: er is weer gelachten bij de Algemene Beschouwingen. Ik denk dat uw soepele, vlotte en jeugdige leiding daar ongetwijfeld bij heeft geholpen.
Het is ook een debat geweest waarin niet alleen is gelachen, maar waar men soms ook keihard gebotst is en waar verschillen soms enorm zijn uitvergroot. Dat hoort ook bij het debat. Het debat is de zuurstof van de democratie. Als je met zeventien fracties zit, dan willen mensen ook zien waar de verschillen liggen en wat de inzet is van elke partij.
We staan nu ook op de rand van de stap die hierna moet komen. Wat onze fractie betreft is één ding duidelijk: we moeten tempo maken. De woningmarkt in Nederland betekent voor zoveel mensen dat ze geen betaalbaar huis kunnen vinden. Die moet in beweging komen. Alle plannen daarvoor willen wij zo snel mogelijk zien. Volgend jaar moet het lukken om 100.000 huizen te bouwen. Dan moeten we dat bouwrecord vestigen. Laten we het daarna vasthouden, zodat we op een gegeven moment niet meer praten over een crisis op de woningmarkt, maar over een functionerende woningmarkt waar starters weten dat ze een sleutel in handen kunnen krijgen voor iets wat betaalbaar is.
Nieuwe energie. We zien oorlogen in de wereld die ons zo afhankelijk maken, waardoor mensen zich blauw betalen bij de benzinepomp en waardoor wij gas moeten importeren met grote schepen die naar Nederland komen. We kunnen dat in Nederland zelf, met energie van eigen bodem. Het kabinet steekt er veel geld in, heeft er veel plannen voor en gaat komend najaar nog meer plannen maken. Want we moeten ook de klimaatdoelen halen. We hebben dit debat gehad na een zomer vol met bosbranden, niet alleen in Frankrijk maar ook in Nederland, zoals in Limburg waar we kwetsbare natuur verloren. Daarom willen we het land van het stikstofslot. Al zeven jaar lang praten we veel over stikstof, maar nu ligt er een plan dat meer steun heeft dan we ooit hebben gehad. Het kan, dus voer dat uit met compassie, met empathie en met daadkracht.
En beter onderwijs. Ik vond het goed dat we daar vandaag uitgebreider bij hebben stilgestaan dan we in lange tijd hebben meegemaakt bij Algemene Beschouwingen. Het onderwijs verdient niet alleen extra investeringen — er is door het vorige kabinet een flink stuk bezuinigd — maar ook aandacht, waarmee we ervoor zorgen dat we onze kinderen plezier teruggeven in lezen en schrijven. Ze verdienen een schoolomgeving zonder dat ze het scherm van de telefoon steeds in de buurt hebben en de rust om kind te kunnen zijn en te kunnen leren. Daar gaan we voor aan de slag.
Zo kan Nederland weer in beweging komen. Dat is nodig. De wereld staat niet stil. Er is oorlog op ons continent. Trump en de Chinese dictator Xi Jinping moeten niet het leven in Europa bepalen. We willen zelf onze toekomst bepalen.
We hadden het natuurlijk over de begroting van volgend jaar. Ik had het in mijn eerste termijn over een Binnenhof vol liefde. Ik moet constateren dat er nog geen verloving is. Daar is nog wat extra quality time voor nodig. Maar ik zie wel kansen. Uiteindelijk zie je onderaan de streep dat heel veel partijen best een rol willen spelen in de oversteek van het kabinet van 66 zetels naar een meerderheid in de Tweede Kamer. En in de Eerste Kamer, want dat is nodig bij een begroting. We hebben ook scepsis gehoord, namelijk of dat kan met een brede samenwerking. Ik denk dat dat voor Nederland het allerbeste is. Nederlanders worden namelijk niet 's ochtends wakker met de vraag of de oplossingen van links of van rechts komen. Ze willen dat we vooruitgaan. De premier zet in ieder geval de deur wagenwijd open voor die samenwerking en nodigt de fracties, die eraan kunnen meewerken, allemaal uit. Hij zei zelfs dat hij dat misschien vanavond nog wilde gaan doen, als we op tijd klaar zijn. Dat zou prachtig zijn, maar in ieder geval lijkt het mij goed om er wat tempo mee te maken.
Laten we vanaf nu van de modus afstappen dat we de kaarten tegen de borst houden. Laten we de kaarten op tafel leggen, zodat we zaken kunnen doen. Zo kunnen we van die 66 zetels een meerderheid maken en komen er misschien nog wel betere ideeën ook. Mensen willen vooruit en mijn fractie zal altijd onderdeel van de oplossing willen zijn.
Dank u wel.
Uitspraken Jan Paternotte, 17 sep