de Algemene Politieke Beschouwingen

Er is niks zo fijn als een hoopvolle minister. Voorzitter, dank. Dank voor de leiding die u heeft gegeven aan dit debat. Dank aan de collega's. Het blijft altijd een van de mooiste debatten van het jaar, waarin alle onderwerpen voorbijkomen en waarin we proberen met elkaar verder te komen. Ik moet constateren dat dat nog niet echt is gelukt en dat we nog wel een beetje vastzitten in de eerste versnelling. Ik heb ook een beetje een groundhogidee. Iedere keer komt het kabinet met: we hebben een heel goed aanbod en we willen graag met jullie praten, dus willen jullie dan ook praten? Dan zegt de oppositie: ja, wij willen ook praten. Dan vragen we aan de minister-president: kunt u dan een keuze maken? En dan blijft het stil en de keuze blijft uit. En voordat je het weet zitten we straks weer met z'n allen in gesprekken, zoals we dat de afgelopen weken ook hebben gedaan, maar ik ben heel erg bang dat dit kabinet daarmee verder het moeras inrijdt. Ik denk dat dat gewoon niet verstandig is voor Nederland. Ik hoop heel erg dat het kabinet, als we terugkijken op deze APB, zich realiseert dat niet alle wensen met elkaar te verenigen zijn. Daarom is het belangrijk om te kiezen. Er wordt gesproken over kiezen voor links of voor rechts, maar ik zou het veel inhoudelijker willen duiden. Ik denk dat het belangrijk is om te zien dat grote veranderingen rond box 3 — het ging net over 15 miljard, maar er zijn ook varianten van 20 miljard — ongelofelijk veel geld kosten. Dat geld kunnen we dan niet gebruiken om bezuinigingen op de sociale zekerheid te voorkomen. Dat geld kunnen we dan niet gebruiken om de lasten op arbeid te verlagen, zodat werknemers minder belasting betalen in plaats van meer. Ligt hieronder een keuze voor de richting van dit land? Het is belangrijk dat het kabinet die keuze echt zelf maakt. Ik denk nog steeds te zien dat er een groot verschil zit binnen de coalitie. Daar kun je heel trots op zijn. Je kunt zeggen dat dit mooi is en dat dit een nieuwe politiek is, waarbij we het gewoon niet over alles eens zijn. Maar inmiddels begint dit ook een belemmering te worden om echt te kunnen regeren. Ik heb ook wel wat lichtpuntjes gezien. Daar zie ik misschien wel een impliciete keuze in, bijvoorbeeld op het punt van de Spreidingswet. Er is naar voren gebracht dat die eigenlijk van tafel zou moeten. Ik heb van de minister-president gehoord dat dat niet gaat gebeuren en dat er ook geen afzwakkingen van de wet zullen komen. Ik vraag de minister-president of hij dit in tweede termijn kan bevestigen. Het tweede lichtpuntje betreft het stikstofdossier. Daarover is gezegd dat er geen sprake kan zijn van het afzwakken van de afspraken die er liggen en dat, als provincies een keer net een andere keuze maken, er dan alternatieve maatregelen genomen zullen moeten worden. Ook op dit punt krijg ik graag een bevestiging van de minister-president. We hebben het even gehad over de inperking van het recht op abortus. Ik had me voorbereid op een lang interruptiedebat, maar het was waarschijnlijk het kortste interruptiedebat in dit debat. Daarover zei de minister-president: nee, we gaan er niet mee instemmen dat er een verdere inperking van dit recht plaatsvindt. Ook daarover zou ik de minister-president graag nog eens duidelijk willen horen. Als hij daar toch over spreekt, zou ik hem ook graag willen horen over het draagmoederschap. Op dat dossier mag er geen vertraging plaatsvinden. Ik heb ook onderwerpen gehoord waarover PRO en dit kabinet wat verder uit elkaar liggen. Dat betreft onder meer het punt van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Ik wil benadrukken hoe belangrijk het is dat die bezuinigingen helemaal van tafel gaan. Het is ten principale niet aan de politiek om geld te halen uit de werknemersverzekeringen. Dat zijn verzekeringen waarvoor premies zijn betaald door werkenden. Dat geld is van hen en daar moet de politiek afblijven, zeker gelet op het feit dat er niks extra wordt gevraagd van de allerrijkste mensen in onze samenleving. Er wordt niks extra gevraagd van miljonairs en van de grote bedrijven. Op het vlak van vermogen en winst gebeurt er helemaal niks, maar gewone mensen betalen 8 miljard euro meer belasting. Deze twee zaken, de oneerlijkheid in ons belastingstelsel en de bezuinigingen op de sociale zekerheid die er liggen, wegen voor onze fractie zwaar. Als dit kabinet op zoek is naar een stabiele meerderheid in beide Kamers en naar duidelijke afspraken waarmee we het land vooruithelpen, zijn dit echt punten waarvan ik verwacht dat het kabinet in beweging komt. Tot slot dank ik de minister-president voor de beantwoording en dank ik alle bewindspersonen voor het geduld dat zij hebben opgebracht bij het luisteren naar dit debat. We gaan een najaar tegemoet waarin nog heel veel onzekerheid is en waarin nog veel met elkaar gesproken zal moeten worden. Ik kan mijn ongerustheid over dit proces niet onder stoelen of banken steken. Wel wil ik zeggen dat dit de verantwoordelijkheid van dit kabinet is. Dit kabinet heeft gekozen voor een experiment, te weten een minderheidskabinet. Wij hebben gewaarschuwd: pas op, dit wordt een permanente formatie. Dat is waar we nu naar kijken. Ook nu blijft het kabinet doorgaan op de weg die is ingeslagen, zonder heldere keuzes te maken voor de richting van Nederland. Dat is de verantwoordelijkheid van dit kabinet. Ik hoop dat het kabinet erin slaagt om die keuzes te maken. Op het moment dat het dat doet, staan wij klaar, want wij geloven dat dit land zo veel eerlijker kan. Dank u wel.