de Algemene Politieke Beschouwingen

Voorzitter. De Nederlander merkt het elke week in de winkel. Boodschappen zijn duurder. Energie wordt kostbaarder en ook steeds minder zeker. Wonen is voor steeds meer mensen onbereikbaar. De massale immigratie blijft hoog, terwijl woningmarkt, zorg, onderwijs en sociale zekerheid dat tempo allang niet meer aankunnen. De economische vooruitzichten zijn somber. Onze industrie staat onder druk. Het elektriciteitsnet loopt vast. Terwijl wij hier debatteren, woekeren de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten voort. Ze kosten heel veel mensenlevens, slokken steeds meer miljarden op en duwen Europa verder in een neerwaartse maalstroom zonder heldere uitweg. Dat is de grimmige werkelijkheid van 2026. Kabinetsplannen zijn al jaren in hoofdlijnen een voortzetting van bestaand beleid, en nu weer. Doorgaan in de lijn die al is uitgezet. Het maakt niet uit of D66, VVD of CDA de leiding neemt. Het beleid blijft een verdere groei van uitgaven, een verhoging van de lasten en doorgaan met klimaatbeleid, stikstof, immigratie, EU en NAVO-oorlogen. De zorgwekkende trend wordt niet gekeerd; die wordt gedachteloos voortgezet. Voorzitter. Toen ik in 2018 het bankwezen verliet en me aansloot bij Forum voor Democratie, betrad ik voor het eerst de partijpolitiek. Een jaar later — wellicht is dat niet ongerelateerd, zeggen sommigen — werd FVD de grootste partij van Nederland en werd ik gekozen in Noord-Holland. Daar begon een turbulente leerschool: uitsluiting, conflicten en afsplitsingen. Daarna was er de ervaring in Den Haag. Het was voor mij een teleurstelling dat er zelden werd ingegaan op de inhoud, maar dat het politieke spel bijna altijd draaide om trucjes, retorische spitsvondigheden en snedige jij-bakken. Kortom, er was geen debat en geen inhoudelijke uitwisseling van ideeën, maar meer een wedstrijdje punten scoren voor de bühne. Toen kwam corona. Wij stelden als enige fundamentele vragen bij de onderliggende aannames die ten grondslag lagen aan het beleid: wat betreft de mortaliteit van het virus, de effectiviteit en de risico's van de vaccins, de prijs, zowel economisch als sociaal, van de lockdowns enzovoorts. Dat bleek een grens. Kritiek op de EU, het klimaat of immigratie was al lastig geweest. Je werd voortdurend weggezet, flauw bejegend, uitgelachen en genegeerd. Fundamentele vragen stellen over lockdowns en de vaccinatiecampagne maakte je daadwerkelijk "onfatsoenlijk" en "gevaarlijk". Collega's en vrienden keerden zich af. Een discussie over een partijverbod kwam op gang en een nog altijd voortdurende blokkade in de gevestigde media werd ingesteld. Daarna kwam Oekraïne. Opnieuw nam FVD een fundamenteel afwijkende positie in. Wij zeiden: dit is een onwinbare oorlog met een lange, complexe voorgeschiedenis, waarbij het Westen zelf bovendien nogal wat boter op het hoofd heeft. Het is een oorlog die — dat is het belangrijkste — alleen kan eindigen door diplomatie. Diplomatie: het lijkt een vergeten begrip. Daarbij kan er niet voorbijgegaan worden aan de Russische positie. Diplomatie vereist dat beide partijen aan tafel komen en elkaar serieus nemen. Onze weigering om mee te gaan in steeds verdere escalatie en onze visie voor een compleet andere benadering stuitten evenzeer op categorische afwijzing. Men was woest. Er was geen enkele interesse in de achtergrond van onze weloverwogen standpuntbepaling. Gerenommeerde experts uit binnen- en buitenland die wij wilden uitnodigen voor een rondetafelgesprek in de Kamer, werden zonder omhaal geweigerd. Alleen medestanders van het eigen gelijk waren welkom. Ons noemden ze "landverraders" en "Poetinknuffelaars". We moesten wel zijn omgekocht, anders kon toch niemand zo over die materie denken? Voorzitter. Wat mij telkens heeft getroffen, is niet dat mensen het oneens zijn. Dat hoort bij politiek. Dat is het wezen van een democratie. Daar houden we van. Dat omarmen we. Wat mij telkens zo stoort, is het voortdurend veronderstellen van kwade trouw. Het is niet: uw analyse klopt niet. Sterker nog, er is geen enkele interesse in die analyse. Liever roept men: uw motieven deugen niet. Telkens weer zien we dit patroon. Er zit een merkwaardige asymmetrie in. Suggesties dat FVD slechte intenties heeft, zijn bijna normaal. Je hoort het voortdurend: complotdenkers, ophef om de ophef, Poetinlovers en antirechtsstatelijk. Wanneer wij zeggen dat ook instituties belangen, vooroordelen en groepsdenken kennen, is het huis te klein. Dan voeden we het zogenaamde anti-institutioneel extremisme, zoals de AIVD politieke oppositie inmiddels typeert. Het kritiekloos volgen van instituties wordt als burgerplicht gezien. Voorzitter. Vertrouwen dat niet bevraagd mag worden, is geen vertrouwen. Dat is gehoorzaamheid, horigheid, onderdanigheid of misschien zelf onnozelheid. Democratie in haar ware betekenis, echte democratie, is georganiseerd wantrouwen. Dat wantrouwen is gestoeld op de erkenning dat niemand het monopolie op de waarheid heeft: de overheid niet, de wetenschap niet, de journalistiek niet en ook FVD niet. Die onderkenning, dat besef, lijkt volledig weg te zijn bij de huidige gevestigde orde. Wij zijn, kortom, iets kwijtgeraakt. Noem het grootmoedigheid. Noem het bescheidenheid. De bereidheid een politiek opponent niet meteen als slecht mens te zien. De mogelijkheid openhouden dat iemand met wie je het fundamenteel oneens bent iets gezien heeft wat jij misschien hebt gemist. Dat vraagt zicht op het menselijk tekort, een conservatieve grondwaarde. Helaas ontbreekt dat ten enenmale. Bij bijna ieder, of misschien zelfs ieder groot onderwerp, is een exclusieve, moreel juiste positie ontstaan: klimaat, corona, Oekraïne, immigratie, EU, stikstof. Wie twijfelt, is fout en overtreedt een morele grens. Dat heeft gevolgen. Ik was erbij toen Thierry Baudet in Groningen met een bierfles op het hoofd werd geslagen. Dat had gemakkelijk heel anders kunnen aflopen. Als politici jarenlang als gevaarlijk, niet integer en moreel fout worden weggezet, moeten we niet verbaasd zijn als sommigen daar gewelddadige consequenties aan verbinden. Ook gezagsdragers — politici, journalisten, rechters, ambtenaren en wetenschappers — zijn mensen, en dus feilbaar en vatbaar voor deze framing. Juist daarom zou deze Kamer het voorbeeld moeten geven, met minder etiketten, minder verdachtmaking, meer argument, meer nieuwsgierigheid, meer grootmoedigheid. Een ander hiermee verbonden fenomeen is de verdamping van persoonlijke verantwoordelijkheid. In het bankwezen zag ik het van dichtbij. Ervaring en persoonlijk oordeel pasten niet in spreadsheets en werden verdacht. Modellen, procedures en compliance zouden voortaan het antwoord zijn; kant-en-klare protocollen. Als het misgaat na een eigen beslissing moet je je verantwoorden. Dat kan vervelend en pijnlijk zijn. Een protocol is veiliger, met een afgestemde procedure of een adviescommissie met deskundigen. Als er dan iets misgaat, ben jij niet verantwoordelijk. Voorzitter. Door dit morele veroordelen, het geen ruimte geven aan tegenspraak en het protocoldenken zijn veel ontwikkelingen in de laatste decennia als vanzelf doorgegaan, of misschien wel op hol geslagen, die vaak eigenlijk niemand echt wilde. Er heeft een permanente immigratie van enorme aantallen vreemdelingen plaatsgevonden, waarvan achteraf bijna iedereen zegt: dat had echt minder gemoeten. In grote steden zijn de schoolklassen inmiddels voor meer dan de helft gevuld met kinderen van buitenlandse komaf. Asielzoekerscentra komen als paddenstoelen uit de grond. De onveiligheid op straat is toegenomen. De terechte aandacht voor het milieu uit de jaren zeventig is verworden tot een zodanige obsessie met natuur, stikstof en klimaat dat klassieke Nederlandse landschappen dreigen te verdwijnen. Ze worden omgevormd tot industrieel aandoende wind- en zonneakkers, of het worden door rewilding voor mensen nog maar beperkt toegankelijke wildparken met wolven. Verstikkende stikstofregels zijn bizar en uniek in de wereld. Het voortbestaan van het boerenbedrijf, in veel opzichten de trots van Nederland, wordt hiermee onmogelijk gemaakt. Ook de beperkingen voor de visserij kennen geen maat, met als doel om de leefgebieden van vissen te beschermen, terwijl de zee wordt volgebouwd met windmolens, die het maritieme leven grondig verstoren. Op de weg worden aan automobilisten steeds verdergaande eisen gesteld, met steeds hogere boetes voor kleine overtredingen, onbetaalbare brandstof, milieuzones, trajectcontroles en het streven naar nul verkeersslachtoffers, een absurde, onhaalbare doelstelling die onze volledige mobiliteit ondergraaft. Onze gas- en energie-infrastructuur, met Nederland als energie-exporteur — de "gasrotonde van Europa", weet u nog? — wordt in rap tempo afgebroken. Ook hier lijken we te zijn doorgeschoten in protocollen, procedures en in tunnelvisie. Nu moeten we energie importeren, terwijl we zojuist beton hebben gestort in de putten van het grootste gasveld van West-Europa, onder ons eigen Groningen. Ondertussen is ook ons elektriciteitsnet overbelast. Dat komt door de onregelmatige wiebelstroom van wind en zon, niet door gegroeid elektriciteitsgebruik. Nu kunnen onze bedrijven en woningen niet meer worden aangesloten op het net. Het land valt stil. Men heeft een slechte oplossing gevonden voor een niet-bestaand probleem. Voorzitter. Dan de maakindustrie. Het leven van mkb-bedrijven wordt met regel- en kostendruk steeds moeilijker gemaakt. Nederland is zwaar gede-industrialiseerd. We kunnen nauwelijks nog zelf iets maken en zijn volledig afhankelijk van vaak verre buitenlanden. Kleinschalige bedrijvigheid verdwijnt steeds meer. Man, vrouw en kinderen, de klassieke eenverdienerssituatie, is haast een curiositeit geworden. Zelfs fiscaal wordt deze vroegere hoeksteen van de samenleving, het gezin, zwaar bestraft. Voor jongeren zijn veel oude zekerheden weggeslagen. Een echt vak leren is zeldzaam, de meeste opleidingen leiden op tot onduidelijke werkomgevingen en het is een voortdurende ratrace. Dat komt ook door de normerende rol van social media. Spectaculair succes is een must. Deviant seksueel gedrag wordt genormaliseerd en kritiek erop wordt tot taboe gemaakt. Een gezin stichten is een financieel-maatschappelijke uitdaging geworden. Jongeren wonen vaak tot na hun 30ste nog bij hun ouders. Veel jongeren hebben stress en burn-outs. Het aantal zelfdodingen is spectaculair gegroeid. Ook oudedagsvoorzieningen staan onder druk. De grote pensioenfondsen hebben jarenlang in weelde geleefd, goededoelenprojecten gesteund en enorme bedragen verspild door activistische beleggingen. De Wet toekomst pensioenen introduceert onzekerheden en nieuwe kosten. Ook hier zijn projecten jarenlang doorgegaan omdat ze doorgingen en niet meer gestopt konden worden. Omdat het wijzigen en zeker het stoppen van overheidsactiviteiten echt leiderschap vereist, wat we zo veel mogelijk hebben weggeorganiseerd, neemt de omvang van de overheid alsmaar toe. Daarom moet steeds creatiever met belastingheffing worden omgegaan. Er valt inmiddels bijna niks meer te halen bij de inkomstenbelasting en accijnzen, dus wordt er steeds meer naar vermogen gekeken. Ik doel dan op de box 3-belasting en de erf- en schenkbelasting. Het zijn allemaal tegoeden waar al meerdere keren belasting over is betaald. Dat is oneerlijk. Erfbelasting is ten diepste onrechtvaardig en moet tussen ouders en kinderen vanzelfsprekend worden afgeschaft. Daarover zal ik in de tweede termijn een motie indienen. Dan zijn er de internationale organisaties, zoals de EU, de VN en de NAVO. Er zijn verdragen, zoals het Vluchtelingenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waar we ons met handen en voeten aan hebben gebonden en waar we ons met de stroom mee gewoon maar aan overgeven. Daarnaast is er de geldverslindende zinloze oorlog in Oekraïne en zijn er de handelsverdragen die producten op onze markten dumpen waardoor de concurrentiepositie van onze boeren en maakindustrie wordt vernietigd. Het is allemaal onderdeel van dezelfde trend, dezelfde koker. Niemand stelt er vragen bij. Ons land wordt steeds verder uitgehold. Voorzitter. Ik kom tot mijn conclusies. FVD is opgericht omdat grote ontwikkelingen de verkeerde kant op gaan. Ik denk dan aan soevereiniteit, immigratie, energie, bureaucratie, escalatie van conflicten en een bestuurlijke klasse die veel te ver van de bevolking af staat. We voelen ons niet meer thuis in ons land. De welvaart wordt ons ontnomen. We waarschuwen vaak voor wat in het verleden werd weggewuifd: de rampzalige oorlog in Oekraïne, de onbetaalbare en absurde energietransitie, de malle maar dramatische stikstofbeperkingen, de eindeloze immigratie, de macht van Brussel en de coronamaatregelen. Vaak hadden we gelijk. Er is echter ook hoop. Een nieuwe generatie, waarin ik dankzij Forum voor Democratie volop verkeer, geeft me hoop voor de toekomst. Toen ik 25 was, had ik totaal geen boodschap aan de mening van 75-plussers. Die waren passé, zeurden alleen maar over de oorlog en hadden er niks van gebakken. Mijn generatie wist het veel beter. Dat was wel erg hoogmoedig. Nu maak ik iets heel anders mee. De jongere generatie die ik tegenkom, is breed geïnteresseerd en open-minded. Die probeert en onderzoekt van alles en wordt nauwelijks geremd door taboes of verboden gedachten. Of je nou 35 bent of 95 — het is sowieso oud in hun ogen — wat ertoe doet is of je door kennis en ervaring iets te melden hebt waar ze iets van kunnen opsteken, waar ze over kunnen discussiëren en nadenken en waar ze richting uit kunnen halen voor zichzelf en de maatschappij. Dat is de houding naar de toekomst die we nodig hebben: open-minded, grootmoedig en eigenzinnig. Voorzitter. Als ik terugga naar waar ik mee begon, naar de prijzen in de winkel, naar de immigratie die onze voorzieningen overvraagt, naar de sombere economische vooruitzichten en naar de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten die maar doorgaan, dan bewijst die werkelijkheid iets eenvoudigs. Wie volhoudt dat alles onder controle is, ontkent de werkelijkheid. Wie andersdenkenden blijft wegzetten als gevaarlijk, sluit precies de stemmen buiten die eerder waarschuwden. Daarom gaat de oproep om naar elkaar te luisteren niet over galante omgangsvormen of over elkaar sparen in het debat. Het is noodzaak. Als de oude zekerheden kraken, hebben we de criticus nodig. Dat is niet zo omdat die altijd gelijk heeft — zo veel eer valt FVD nou ook weer niet toe — maar omdat niemand altijd gelijk heeft en je dus voortdurend inhoudelijke tegenspraak nodig hebt. Democratie betekent dat wij het hartgrondig oneens kunnen zijn en elkaar toch als gewaardeerd medemens blijven zien. Over 30 jaar kijken onze kinderen terug op dingen die wij vandaag met zekerheid beweren en vragen ze: hoe konden ze dat geloven? Precies daarom is wat er nu nodig is: minder morele veroordeling, maar argumenten, minder conformisme, minder angst voor afwijkende gedachten, meer nieuwsgierigheid én meer ruimte om fouten toe te geven. Dat is de basis van een volwassen vrije samenleving. Dat is wat onze democratie van ons vraagt. Dank u wel.