Dank u wel, voorzitter. Dit is het commissiedebat over verkiezingen. Ik mag dus beginnen met mijn dank en waardering uit te spreken voor iedereen die de afgelopen keer een bijdrage heeft geleverd aan de organisatie van de verkiezingen.
Voorzitter. Terwijl een deel van de Kamer zich verliest in stelselwijzigingen, artificial intelligence en buitenlandse beïnvloeding, bleek het meest concrete en directe gevaar voor onze democratie gewoon al binnen te zijn. Ik heb het natuurlijk over het ronselen van volmachten bij de gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem. Het was geen techbedrijf, geen Rusland, geen Trump, maar de Turkse gemeenschap aldaar. De vraag aan de minister is: is hij nou verrast door de gebeurtenissen in Gorinchem? Ik vraag dat omdat eigenlijk al in de jaren tachtig van de vorige eeuw allerlei krantenartikelen verschenen over het ronselen van stemmen in vooral migrantengroepen. Er waren vermoedens, opsporing en bewijs, maar het leidde vaak niet tot een veroordeling.
Ook in de jaren tien van deze eeuw waren er tal van vermoedens van het ronselen van volmachten. Ik citeer uit NRC: "Uit gesprekken die deze krant hield met 26 betrokkenen doemt een beeld op dat het ronselen van stemmen in de Turkse gemeenschap van ongeveer 2.000 mensen in Gorinchem al decennia gaande is. Volgens de heer Güngör, die tussen 2014 en 2019 raadslid was voor de SP aldaar, zit het ronselen van stemmen een beetje in de cultuur. Güngör en een andere man van Turkse komaf, die eerder actief was in de gemeentepolitiek, kunnen zich eigenlijk niet voorstellen dat dit uniek is voor Gorinchem." Einde citaat.
Bij het stembureau in de Ulu Moskee in Bergen op Zoom waren zelfs 25% van alle uitgebrachte stemmen volmachtstemmen. 25%! Collega Bosma stelde hierover al schriftelijke vragen aan deze minister. In het antwoord stelt de minister dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd, maar dat is voor mijn fractie iets te makkelijk. Kan de minister bevestigen dat fysiek stemmen altijd de voorkeur heeft en in ieder geval de norm zou moeten zijn, en dus niet stemmen met volmachten? Een stemlokaal waar 25% van de stemmen volmachtstemmen zijn, moet toch vragen oproepen?
Voorzitter. Dan nog naar aanleiding daarvan: een stemlokaal in een moskee. Kan de minister aangeven wat de regels zijn voor stemlokalen als het gaat om niet-neutrale locaties, of het nu een moskee of een kerk is, et cetera et cetera. Laat ik er eerlijk bij zeggen: een antwoord in de trant van "burgers kunnen toch zelf kiezen in welk stemlokaal ze hun stem willen uitbrengen" is voor mij niet voldoende.
Voorzitter. Dan over het nieuwe stembiljet. De fractie van JA21 is nog niet overtuigd van het nieuwe compacte stembiljet. Tegelijkertijd is het goed en volgbaar dat de minister het experiment wil voortzetten richting de Provinciale Statenverkiezingen. Het is goed dat de minister uiteindelijk ook een wetsvoorstel voorbereidt, want zo langzamerhand liggen alle analyses en argumenten, denk ik, al op tafel. Er zal dan ook gewoon een beslissing moeten worden genomen.
Uitspraken Ranjith Clemminck, 23 sep