Verkiezingen

Dank u wel, voorzitter. Verkiezingen zijn het fundament van onze democratische rechtsstaat en zonder vertrouwen in de uitslag staat alles wat wij hier doen op losse schroeven. Gelukkig staat het vertrouwen van de Nederlanders in verkiezingen als een huis, maar dat vertrouwen behouden vraagt om heldere regels en vooral om politici die de keuze van de kiezer respecteren, ook wanneer die keuze hun niet bevalt. Daar gaat het internationaal al vaak mis. Donald Trump weigerde zijn verkiezingsverlies in 2020 te erkennen en de gevolgen waren enorm. Hij tastte daarmee het vertrouwen in het democratische proces aan. In Duitsland zien we juist een andere reflex. Nu de AFD daar bij recente verkiezingen groot is geworden, klinkt opnieuw de roep van de andere partijen om die partij te verbieden. Maar niet alleen in Duitsland, want ook in Nederland waren de reacties op die verkiezingsuitslag niet mals. Natuurlijk moet de rechtsstaat optreden wanneer partijen of personen de wet overtreden. En laat ik het hier maar duidelijk benoemd hebben: BBB heeft niks met de extreemrechtse denkbeelden van deze partij. Maar een onwelgevallige verkiezingsuitslag is geen grond om kiezers buiten spel te zetten. Verbieden en uitbannen nemen de onvrede niet weg. Luisteren, het debat aangaan en problemen oplossen doen dat wel. Tot zover mijn inleiding, voorzitter. BBB ziet voordelen in het nieuwe kleinere stembiljet. Het is beter hanteerbaar, eenvoudiger te vervoeren en praktischer bij het tellen, maar tegelijkertijd is het percentage ongeldige stemmen in de experimentgemeenten nog steeds hoger. Bovendien verdwijnen de namen van de kandidaten van het biljet en moet de kiezer werken met kandidaatnummers en een apart overzicht. Juist bij gemeenteraadsverkiezingen vindt BBB dat een stap te ver. Daar stemmen mensen vaak niet op een partij, maar op de buurvrouw, de ondernemer uit het dorp of iemand die zij kennen uit een vereniging. Een gemeenteraad is geen Haagse partijmachine. Een gemeenteraad is van zijn inwoners en dat zou eigenlijk ook voor de Tweede Kamer moeten gelden. BBB wil daarom dat bij gemeenteraadsverkiezingen de namen van kandidaten op het stembiljet blijven staan. Is de minister bereid deze mogelijkheid voor gemeenten te behouden? Ook bij volmachten moet zorgvuldigheid vooropstaan. Er is hier al meer over gezegd. De signalen over het ronselen van stemmen in Gorinchem zijn ernstig. Wie druk uitoefent op kiezers, raakt aan het vrije en vertrouwelijke karakter van de verkiezing. De handhaving moet dus steviger en gemeenten moeten een duidelijker kader krijgen voor hertelling of herstemming. Maar beperk het aantal volmachten niet zomaar. Voor ouderen, mensen met een beperking en inwoners die voor hun werk ver van huis zijn, is stemmen bij volmacht een noodzakelijke voorziening. Welke gerichte maatregelen neemt de minister tegen ronselen zonder goedwillende kiezers te raken? Voorzitter. BBB staat open voor een kiesstelsel dat de band tussen kiezer, regio en Kamerlid versterkt. Een vorm met districten kan helpen om regio's beter zichtbaar te maken. Wie in Zeeland, Limburg of de Achterhoek woont, moet niet het gevoel hebben dat Kamerleden alleen langskomen wanneer de verkiezingsbus toevallig door de regio rijdt. De afstand tussen kiezer en Kamerlid is wat BBB betreft onder het huidige kiesstelsel te groot. BBB wil daarom een kiesstelsel waarin niet alleen de partij, maar ook de persoon en de regio herkenbaar zijn. Geef regionale kandidaten een eerlijke kans en geef voorkeursstemmen meer gewicht. Een vorm met districten kan daarbij helpen, zolang iedere stem even zwaar blijft tellen. Ik kijk dan ook met veel interesse naar de plannen van de minister. Ik heb nog wel de volgende vragen. Wat merkt een kiezer in de regio straks concreet van de plannen van de minister? En weet die kiezer straks beter welk Kamerlid zijn of haar streek vertegenwoordigt en bij wie ze kunnen aankloppen? Voorzitter, dan nog iets over de Kiesraad. De onafhankelijke positie van de Kiesraad verdient bescherming. Benoemingen mogen niet de indruk wekken dat de politiek de scheidsrechter samenstelt. Meer checks-and-balances kunnen verstandig zijn, mits de Kamer haar controlerende rol houdt. Is de minister dat met mij eens en hoe zien wij dat terug in zijn voorstellen? Tot slot, voorzitter. Verkiezingsgeschillen moeten snel, onafhankelijk en volgens vooraf bekende criteria worden beoordeeld. Ook de Kiesraad en het digitale telsysteem Abacus moeten aantoonbaar onafhankelijk, veilig en controleerbaar zijn. Technologie mag helpen, maar mag nooit een black box worden. Kan de minister toezeggen dat papieren stemmen altijd handmatig controleerbaar blijven en dat de adviezen over de beveiliging van Abacus volledig worden uitgevoerd? Zo ja, hoe zien we dat dan terug in zijn voorstellen? Dank u wel. Voorzitter, heb ik soms nog tijd over?