Verkiezingen

Voorzitter, dank. Het huidige stembiljet is een onding. Het is een gigantisch vel papier, lastig te vouwen en vreselijk om te tellen. Je kan met zo'n vel bijna een kamer behangen. Dat er een kleiner biljet komt, omarmen wij dus zeker. Maar kleiner betekent niet altijd beter. De afgelopen gemeenteraadsverkiezingen werd in elf gemeenten met het nieuwe stembiljet gewerkt. In tien van die elf gemeenten lag het percentage ongeldige stemmen hoger dan bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. In Den Bosch ging het om 0,77%. Oftewel: 520 mensen zagen hun uitgebrachte stem niet meetellen. Dat is behoorlijk meer dan het aantal ongeldige stemmen met het oude biljet. Moet je je eens voorstellen wat het betekent als we dit landelijk invoeren. Dan gaan tienduizenden mensen voor niks naar het stemhokje. Dat kunnen we niet wegwuiven met "die mensen moeten er nog even aan wennen". Toch lezen we vooral dat de proeven positief zijn verlopen en dat een landelijke invoering in 2029 het doel is. Ik vraag de minister: welke grens hanteert hij eigenlijk? Wanneer zijn er te veel ongeldige stemmen om hiermee door te gaan? Voorzitter. Er is nog iets opmerkelijks aan deze situatie. Wanneer iemand alleen een partij aankruist, geldt die stem als geldige stem op de lijsttrekker. Voor het volgende experiment wil de minister hetzelfde doen wanneer iemand wel een partij kiest, maar vervolgens een kandidaatnummer dat niet bij die partij bestaat. In beide gevallen heeft de kiezer niet de lijsttrekker gekozen. Waarom maakt het kabinet dan deze keuze? Is dat enkel en alleen omdat we in Nederland op een persoon stemmen en niet op een partij? Wil het kabinet koste wat kost het nieuwe biljet erdoorheen drukken? Het lijkt namelijk te gaan om kleine dingetjes, maar verkiezingen vormen de basis van onze democratie. De kiezer heeft beperkte momenten om daadwerkelijk inspraak te kunnen leveren en dan zijn dit soort details van groot belang. Voorzitter. Dan wil ik het nog hebben over een andere vreemde regel. Partijen die bij de vorige verkiezingen meer dan vijftien zetels hebben gehaald, mogen maximaal 80 kandidaten op de lijst zetten. Kleine partijen mogen maar 50 mensen leveren. Dat is een verschil van 30 kandidaten. Op basis waarvan? Verkiezingen zijn het moment waarop de kiezer de verhoudingen opnieuw mag bepalen. Dan moet iedereen ten minste met dezelfde spelregels aan de start verschijnen. Misschien kon het ooit nog een praktisch verhaal zijn met het gigantische stembiljet, maar op dit nieuwe stembiljet staan alleen nummers, en de nummers 51 tot en met 80 staan al op die lijst. Dat excuus is dus weg. Hoe denkt de minister hierover? Is hij bereid hier iets aan te veranderen? Nu we het toch over die aantallen hebben: hoezo maximaal 50 en maximaal 80 kandidaten? Waarom is eigenlijk in de wet begrensd hoeveel kandidaten een partij maximaal op de lijst mag zetten? Waarom mag bijvoorbeeld DNA geen 80 kandidaten op de lijst zetten? Een meerderheid aan zetels is bij de volgende verkiezingen namelijk op z'n minst het doel. Als een partij meer zetels krijgt toegewezen dan zij kandidaten op de lijst heeft staan, gaan die zetels tegen de wil van de kiezer in naar een andere partij. Dit is toch eigenlijk best een bizarre gang van zaken? Waarom mag één partij überhaupt niet alle 150 zetels kunnen bezetten? Theoretisch gezien is het mogelijk dat één partij alle zetels haalt, dus eigenlijk zou iedere partij minimaal 150 kandidaten op de lijst moeten kunnen zetten of misschien zelfs 175, rekening houdend met het doorschuiven van bewindslieden. Ik vraag dus hoe de minister hiertegen aankijkt en of hij bereid is de Kieswet te wijzigen. Voorzitter. Dan nog even snel iets over de kiesdrempel. Waarom begint het kabinet hier opnieuw over, terwijl de Kamer zich via de motie-Bikker heeft uitgesproken tegen nieuw onderzoek? Nederland heeft een duidelijke grens: de kiesdeler. Haalt een partij genoeg stemmen voor één zetel, dan krijgt zij één zetel. Iedere stem telt. Met een hogere kiesdrempel kunnen honderdduizenden geldige stemmen bewust buiten de Kamer worden gehouden. Ik vraag de minister: welk probleem lossen we hier nou eigenlijk mee op? Voorzitter. Tot slot de volmachtstemmen. Dit jaar ging het gruwelijk mis in Gorinchem. We hebben het er al eens eerder over gehad, maar ik wil de minister vragen hoe hij terugkijkt op de verkiezingsfraude met volmachtstemmen in Gorinchem. Het legt een probleem bloot in onze samenleving. Ik neem aan dat de minister dit onderwerp niet heeft laten rusten, dus welke oplossing heeft de minister hiervoor, met de volgende verkiezingen om de hoek? Tot zover mijn inbreng. Ik kijk uit naar de beantwoording. Dank u wel.