Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de verstrekking van een aanvullende tegemoetkoming aan studenten die onder het studievoorschotstelsel hebben gestudeerd (36922)

Voorzitter. De invoering van het leenstelsel was een parlementaire dwaling. Die dwaling is gelukkig rechtgezet, maar heeft een pechgeneratie teweeggebracht. Vandaag gaat het eigenlijk over die generatie. Of we het nu een pechgeneratie noemen of een generatie die de dupe is van politieke keuzes, het gaat om studenten, inmiddels ook heel vaak oud-studenten, die acht jaar lang geen basisbeurs hebben gekregen. Acht jaar lang werd tegen studenten gezegd: ga maar lenen. Die generatie verdrinkt nu in een berg aan schulden bij de DUO. De gemiddelde studieschuld is bijna €20.000. Die studenten, die de dupe zijn van politieke keuzes, zien hun studieschuld in slakkentempo dalen. Ze weten precies dat de minister over een paar weken met de mededeling gaat komen dat de rente weer omhooggaat, want dat gebeurt altijd in oktober. Half oktober komt de minister met de nieuwe rentepercentages. Dit zijn studenten die als ze een huis willen kopen, hun studieschuld ervaren als een blok aan hun been, omdat ze niet aan een lening kunnen komen. Voorzitter. Het wetsvoorstel heeft het over een tegemoetkoming, maar wat DENK betreft zou het debat vandaag moeten gaan over een eerlijke compensatie — niet alleen omdat er sprake is van een parlementaire dwaling, namelijk foute politieke keuzes, maar met name omdat deze generatie studenten keer op keer is belazerd door de politiek. Ze zijn eerst belazerd toen er tegen hen werd gezegd: er komt een sociaal leenstelsel. Het zou sociaal zijn. Ik kan me nog goed herinneren dat DUO toen met een instagrampost kwam, met confetti en al, waarin werd gezegd: de rente is 0%, ga maar vooral lenen, het kost je toch niks. Dat was de boodschap. In 2022 schoot de rente voor het eerst omhoog en toen zag die generatie, toen zagen al die studenten dat ze belazerd waren. Er was namelijk geen sprake van een sociaal stelsel. Ze werden nog een keer belazerd toen er werd gezegd: met de opbrengsten van de afschaffing gaan we extra investeren in de kwaliteit van het onderwijs. Dat is ook niet gebeurd. Wat DENK betreft worden ze eigenlijk voor de derde keer belazerd, want deze studenten kregen ook de belofte dat ze een eerlijke compensatie zouden krijgen, maar wat krijgen ze nu? Ze hadden al een kruimeltje gekregen en daar doet de coalitie, daar doet de minister hooguit een kruimeltje bovenop. Want meer dan een kruimel is het gewoon niet. Als je destijds vier jaar nominaal studeerde, had je recht op €14.000 aan basisbeurs. Als we kijken naar het wetsvoorstel, zien we dat een student maximaal €2.000 krijgt, overigens geld dat hoogstwaarschijnlijk van de bankrekening van de minister van Onderwijs naar de bankrekening van DUO gaat en dus totaal niet terechtkomt in de portemonnee van de student. Dan hebben we het gewoon niet over een eerlijke compensatie, maar over een kruimel. Ik ben best wel benieuwd wat de minister hiervan vindt. Is de minister echt van mening dat dit een eerlijke compensatie of een eerlijke tegemoetkoming is, om in de woorden van de minister te vervallen? Nog belangrijker: gaat deze minister over een paar weken de rente weer omhooggooien? Komt zij nu eerst met goed nieuws, gevolgd door slecht nieuws over een paar weken? Voorzitter. Dan over de inhoud van de wet. Ik wil toch ook wel een aantal inhoudelijke punten maken, los van dit wetsvoorstel, waar studenten totaal niet op wachten en wat totaal onrechtvaardig is in de richting van de pechgeneratie. Zou er geen keuzevrijheid moeten zijn in de tegemoetkoming? Nu wordt er namelijk eerst studieschuld afgelost via DUO. Dat lijkt me heel verstandig, gezien de financiële situatie, maar zou die keuze, dus de keuze om studieschuld af te lossen of om iets anders te doen met dat geld, bijvoorbeeld boodschappen of huur betalen, of andere schulden aflossen, niet bij de student zelf moeten liggen? We doen namelijk nu in het debat alsof deze studenten alleen maar een studieschuld bij DUO hebben opgebouwd. Dit is een generatie die ook andere schulden heeft moeten opbouwen, zeker als je geen rijke ouder had. Studenten die rijke ouders hadden, hebben het namelijk allemaal wel kunnen overleven. Die hebben wel door kunnen gaan met hun leven. Voorzitter. Het tweede punt dat ik wil maken, gaat over de termijn van minimaal twaalf maanden. Voor zover ik weet, is de inschrijving voor een studiejaar namelijk tien maanden. Ik hoorde mevrouw Beckerman spreken over negen maanden, maar volgens mij moet je op z'n minst tien maanden ingeschreven hebben gestaan voor een studie. Missen we dus een groep door in de wet heel duidelijk op te nemen dat het gaat om twaalf maanden? Is het bijvoorbeeld niet beter om daar tien maanden van te maken? Voorzitter. Mijn derde punt gaat over de groep die in de bijstand terecht is gekomen, die onder de Participatiewet valt. Die groep is er namelijk ook. Dat zijn studenten die geen rijke ouders hadden, hun studie niet af konden maken, flinke studieschulden hebben opgebouwd en nu bijvoorbeeld in de bijstand terecht zijn gekomen. Als het goed is, krijgen die dus straks een tegemoetkoming van de minister die ze bij de gemeente weer moeten inleveren omdat er bijvoorbeeld een vermogenstoets is, of bij een andere overheidsinstantie weer moeten inleveren omdat het onderdeel uitmaakt van een vermogenstoets. Is de minister dus bereid om ook in deze wet te regelen dat als je eenmaal een tegemoetkoming krijgt — stel dat er daadwerkelijk keuzevrijheid ontstaat en een oud-student zegt: ik wil dat bedrag op mijn rekening ontvangen — de gemeente of een andere overheidsinstantie dat bedrag aan de andere kant niet afpakt van de oud-student in kwestie? Voorzitter. Alle andere punten zijn al eerder door collega's gemaakt. Ik wil graag afronden met het volgende. De VVD zei: dit is de grens; hierna gaan we niks meer doen. Dit wetsvoorstel is misschien een mooie gelegenheid voor D66 om te zeggen: "Weet je wat? Deze grote fout parkeren we." Ik kijk ook naar inmiddels PRO, dat ook onderdeel was van deze grote fout. Misschien is dit voor deze partijen de ultieme kans om er een punt achter te zetten, maar voor al die studenten die nu zwemmen in een schuldenberg, is het lang geen punt achter een hele pijnlijke periode. Ik hoop dat we dit wetsvoorstel beter kunnen maken en kijk ernaar uit om het debat met de minister te voeren. Dank u wel.