de samenhangende aanpak landbouw, natuur en stikstof

Voorzitter, dank u wel. Dit is een debat over wat er anders moet in de landbouw, waar de boeren op mogen rekenen om toe te werken naar een gezonde landbouw die blijft binnen de draagkracht van de natuur, van de doelen van schoon water en van een stabiel klimaat, omdat juist boeren daar belang bij hebben. Dat zou het debat van vandaag moeten zijn. We zien dat het kabinet hard heeft gewerkt. Dank daarvoor; dank voor de plannen. We zien een paar stappen in de goede richting: de erkenning van het probleem, meer geld voor natuurherstel en maatregelen om de stikstofdepositie of -emissie te reduceren. Maar de vraag is echt of het genoeg is. Stikstof is het symptoom van een landbouwmodel waarin Nederland, de natuur en de boeren al heel lang van de politiek mogen verwachten dat we stappen zetten om de andere kant op te sturen, naar een toekomst die wél houdbaar is. Het gaat namelijk slecht met de natuur. Ik heb eerder al tegen de minister gezegd: leg dat goed uit. Stikstofregels zijn namelijk technisch en daar gaat het niet om. Het gaat erom dat de ammoniak uit onze veehouderij, maar ook de stikstof uit de luchtvaart en de industrie neerslaan in natuurgebieden en de bodem verzuren. Onze eiken sterven daardoor af. Vogels kunnen onvoldoende kalk vinden om eieren te leggen. Maak concreet waarom het zo belangrijk is dat we de natuur gaan beschermen. Alleen maar in technische termen spreken over doelen overtuigt niemand en maakt je kwetsbaar voor de aanvallen die we vandaag ook weer hebben gezien, van mensen die liever willen dat er niks aan de hand is. Er is van alles aan de hand. We zitten midden in de klimaatcrisis. Er zijn hele grote zorgen over dierenwelzijn. Boeren verdienen een overheid die integraal stuurt op een gezonde toekomst. Voor de Partij voor de Dieren geldt dus dat het eerlijk moet. We begrijpen echt niet dat het kabinet nog steeds vasthoudt aan het openen van Lelystad Airport. We hadden de minister van IenW hier graag had, want we vinden dat het VVD-smaldeel daar de verantwoordelijkheid voor moet dragen. Je kan het niet maken in de richting van de boeren: zij wel een grote opgave en Lelystad Airport, die gewoon voor extra stikstof gaat zorgen, openen. Dat kan niet. Wat ook niet kan, is doorgaan met vrijhandelsverdragen die het verdienmodel dat boeren toch al niet hebben — boeren hebben geen verdienmodel, maar die zijn het verdienmodel van de veevoerindustrie en de slachterijen — nog kwetsbaarder maken voor concurrentie van buitenaf. Doe dat niet. Zorg dat boeren er vertrouwen in kunnen hebben dat we het wel eerlijk gaan doen. Over die grootverdieners gesproken: waar is hun bijdrage aan het fonds van 20 miljard? Dat geld is van de belastingbetaler, terwijl er partijen zijn die jarenlang hebben verdiend aan die schaalvergroting, aan weer nieuwe stalsystemen. Daar hebben boeren in moeten investeren. Andere partijen werden lachend rijk en de belastingbetaler mag er nu voor opdraaien. Waar is dus die heffing en die belasting voor die grootverdieners? Dan de grootste zorg. Dat zagen we al bij het coalitieakkoord. De doelen zijn naar beneden bijgesteld. De grote vraag is dus: is dit wel voldoende om te zorgen dat we de natuur niet nog verder laten verslechteren? We hebben ook gevraagd naar het vonnis van de rechter in de Greenpeace-uitspraak. Er zijn grote twijfels of dit voldoende gaat zijn. Met de borging die het kabinet inbouwt, alleen een doorrekening van het PBL, vertrouw ik er niet op. Het moet wetenschappelijk ecologisch onderbouwd zijn, want het PBL gaat, net als bij de PAS, zeggen: als alles volgens de plannen wordt uitgevoerd, dan zou het kunnen. Maar we weten helemaal niet of de plannen helemaal geborgd zullen zijn. We moeten zorgen dat we herhaling van de PAS-systematiek voorkomen. Dan de integraliteit. Het kabinet — ik waardeer het dat de staatssecretaris het eerlijk toegeeft — gaat de doelen voor dierwaardigheid niet halen. Dat was wel wat we met elkaar hebben afgesproken. De plannen die het kabinet ook heeft, inzetten op mestvergisters, een grondgebondenheidsnorm zonder dat je je grond bij je stal hoeft te hebben, sturen op technologische innovaties die niet zijn geborgd, zijn allemaal slecht voor de dieren. Ik vraag dus aan de minister van Landbouw hoe hij die verantwoordelijkheid in de richting van de boeren neemt. Wij vinden dat je het voor de boeren, voor de natuur en voor de dieren niet kan maken om nu een beleid in te zetten waarvoor straks toch weer bijsturing nodig is. Er wordt gesproken over dierenwelzijn, mestvergisters en sturen op innovatie. Als je dat niet goed deugdelijk in de wet borgt, dan weet je dat er straks nog een opgave achteraan komt. Dat moeten we te allen tijde voorkomen. Voorzitter. Dieren, natuur, het klimaat en vooral ook de boeren zelf verdienen een beleid dat met elkaar de goede kant op gaat. Dit zou een begin kunnen zijn, maar deze plannen mogen op geen enkele manier die stappen naar die gezonde toekomst in de weg zitten of verhinderen en dat zal voor ons de toetssteen zijn. Dank u wel.