WIA-problematiek

Dank u wel, voorzitter. In 2021 startte mijn partij een meldpunt UWV. Daar kwamen toen 1.200 meldingen en verhalen uit. Als je al die verhalen leest, doen ze je allemaal zeer. Het is uiterst pijnlijk. Eind 2025 was de achterstand bij de WIA-claimbeoordeling opgelopen tot 35.000 mensen en misschien nog wel meer. De chaos is zo ongelofelijk groot en daarmee de zorgen bij de SP-fractie ook. Als ik dat allemaal hoor, deel ik iedere vraag die mijn voorgangers net hebben gesteld. Ik ben ook blij dat die vragen worden gesteld, want in vijf minuten tijd lukt het eigenlijk niet om een dossier als dit te bespreken. We weten dat een groot deel van de zieke werknemers niet eens in de WIA terechtkomt, maar vastzit in de Participatiewet, in de bijstand of in de WW, of zelfs zonder uitkering of inkomen zit en die ook niet eens meer durft aan te vragen of aan te gaan. Mensen moeten nu ontzettend lang wachten op een keuring en die wachttijd dreigt alleen maar verder op te lopen. Dat is geen uitvoeringsprobleem, maar een rechtvaardigheidsprobleem. Dat leidt tot grote persoonlijke drama's. Ik had het net over het meldpunt met 1.200 verhalen. Moet je nagaan als het 35.000 verhalen zouden worden. Een groot deel van de WIA-aanvragen komt van flexwerkers. Dat zijn mensen die weinig toegang hebben tot werknemersrechten of re-integratie. Flexwerkers hebben twee keer zoveel kans om in de WIA terecht te komen als een werknemer met een vast contract. Dat is wat namelijk wat onzekerheid met mensen doet: het maakt ze ziek. Daar komt bij dat 40% van de WIA-aanvragers psychische klachten heeft. Deze mensen slagen aantoonbaar minder vaak in terugkeer naar werk dan mensen met lichamelijke klachten. Dat roept de fundamentele vraag op of wij ons werk en onze contractvormen wel op zo'n manier hebben ingericht dat ze mensen beschermen. De SP vindt van niet. We willen dan ook vragen welke structurele problemen en oplossingen de minister ziet ten aanzien van het inrichten van werk en contractvormen die bijdragen aan deze instroom in de WIA. Ik ben het namelijk met iedereen hier eens dat we moeten voorkomen dat mensen arbeidsongeschikt zijn en thuis komen te zitten. Het is altijd beter dat zij aan het werk komen. Dan helpt het echter niet dat er hier ook partijen zitten, ook in deze zaal, die binnenkort fors willen bezuinigen op arbeidsongeschikten. Dat is de tegenovergestelde richting. Ik stelde net een vraag aan mevrouw Patijn over bureaucratisering en de manier waarop wij met mensen omgaan. In reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer zet het kabinet in op verdere automatisering van handmatige processen. Mijn vraag is: hoe groot zijn de risico's die kunnen ontstaan door deze automatisering? Wij willen dat mensen worden geholpen, het liefst door mensen, en niet vermalen worden door systemen. Ik keer terug naar wat ik net zei. Als het doel werkelijk waar is om de WIA te verbeteren, dan is de opdracht die de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft gegeven voor het ibo-rapport de verkeerde. Natuurlijk is het goed om mensen te ondersteunen bij werkhervatting, maar dat vraagt om begeleiding, zekerheid en vertrouwen. Het doel mag niet zijn om de instroom en de kosten simpelweg te beteugelen door mensen te gaan korten. Wat helpt het mensen als de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten wordt afgeschaft? Dat is goed voor een bezuiniging van 1,2 miljard euro per jaar. Dat helpt de minister. Dat helpt niet de mensen. Wat helpt het om de WIA-uitkering te baseren op het minimumloon in plaats van op het laatstverdiende loon? Een bezuiniging van 7,3 miljard euro. Dat helpt de minister. Dat helpt niet de mensen. Stel je eens voor dat je een leven lang vol trots en inzet hebt gewerkt, hebt bijgedragen, het land draaiende hebt gehouden, en dan overkomt je iets waardoor je lichamelijk of psychisch arbeidsongeschikt raakt. Juist op dat moment word je op de pijnbank gelegd. D66, CDA en VVD hadden deze miljardenbezuinigingen al opgenomen in hun CPB-doorrekening. Die keuzes komen nu terecht bij mensen die altijd gewerkt hebben en nu bescherming nodig hebben. Is dit werkelijk waar hoe jullie willen omgaan met de werkende klasse? De SP wil dat niet. We zullen daarom met concrete voorstellen komen die mensen zekerheid bieden in plaats van een straf. Ik benadruk dit hier wel, want ik vind het fijn als we het eens zijn over een hersteloperatie en met meerdere partijen samen aan een oplossing werken. Maar ik heb het nu keer op keer meegemaakt: bij de aardbevingsellende in Groningen, bij het toeslagenschandaal en nu weer. Het zijn díé politici die dit veroorzaakt hebben en niet dé Kamer als gezamenlijke entiteit. Nee, het zijn díé politici die een liberale agenda erop nahouden, die mensen wantrouwen, die deze problemen hebben veroorzaakt. Dus kom mij niet aan met dat deze partij niet wil samenwerken, maar kom met voorstellen die mensen helpen in plaats van ze het vel over de neus te trekken. Ik heb nog één vraag en dan rond ik af, voorzitter.