Veiligheid en integriteit Defensie

Dank u wel, voorzitter. In 2016 kwamen Henry Hoving en Kevin Roggeveld bij een mortierongeluk in Mali om het leven. Er raakten ook twee militairen zwaargewond. Vandaag zijn nabestaanden hier aanwezig. De commissie-Den Oudsten concludeerde dat fout op fout werd gestapeld. Granaten waarvan bekend was dat ze niet aan de veiligheidsnormen voldeden, werden na jaren alsnog in Mali gebruikt. Waarom is Defensie na het ongeluk niet direct zelf actief op zoek gegaan naar antwoorden? Waarom moesten nabestaanden jarenlang wachten op duidelijkheid? Waarom kon de commissie-Den Oudsten jaren later wel mensen spreken waarvan het OM eerder tegen nabestaanden stelde dat deze niet te horen waren? Het rapport laat zien dat niet een fout maar een opeenstapeling van risico's, bezuinigingen, reorganisaties en verkeerde keuzes tot het ongeluk leidden. Wat is er, behalve het verbeteren van processen en procedures, verbeterd aan het maken van menselijke keuzes? Hoe gaat het kabinet aantonen dat alle veiligheidsmaatregelen daadwerkelijk effect hebben? Voorzitter. Integriteit gaat niet alleen over regels, maar juist over gedrag en leiderschap, niet alleen voor de manschappen, maar ook voor de top van Defensie. Hoe wordt de integriteit van leidinggevenden, ambtenaren, managers en beleidsmakers bewaakt en beoordeeld? Bij opdrachtgerichte commandovoering wordt vooral gekeken of doelen worden gehaald. Wie controleert hoe die doelen worden bereikt? Hoe wordt vastgesteld of iemand daadwerkelijk een goede en integere leidinggevende is? De OVV gaf gisteren tijdens het gesprek met onze commissie aan niet op zoek te gaan naar wie iets heeft gedaan. Maar hoe voorkomen we dan dat verantwoordelijkheid uit beeld raakt? Het Meldpunt Integriteit Defensie is ondergebracht bij het CAOP, dat zich als onafhankelijke stichting presenteert. De onafhankelijkheid is wat mij betreft vooral schijn, want meldingen komen via het externe CAOP terecht bij de COID, die rechtstreeks onder de secretaris-generaal van Defensie valt. Dezelfde secretaris-generaal geeft opdracht tot evaluaties van het stelsel. Daarmee beoordeelt Defensie dus zelf de onafhankelijkheid en veiligheid van het meldstelsel. Dit kan toch nooit de bedoeling zijn? Hoe gaat het kabinet zorgen voor echte onafhankelijkheid? Kritisch personeel loopt het risico als klokkenluider te worden behandeld. DNA stelde hierover vragen, onder andere over de luchtmachtpiloot Van Wulfen, die hier ook bij ons aanwezig is. Waarom betalen medewerkers die misstanden aankaarten zo'n hoge persoonlijk prijs? Voorzitter. In de beantwoording van mijn vragen over het artikel "Luchtmachtpiloot versus Defensie: Victor blijft knokken" stelde de staatssecretaris dat hij zich niet herkende in het beeld dat Defensie zwijgcontracten had gebruikt. Maar tussen 2019 en 2021 stuurde betrokkene meerdere brieven naar de staatssecretaris, allemaal in afschrift aan de vaste commissie voor Defensie. Recent benoemde en toonde ik dit zwijgcontract in het notaoverleg Veteranen. Hoe kan dus worden volgehouden dat dit onbekend was? Hoe vaak is de beantwoording van schriftelijke vragen aangepast, zoals gisteren gebeurde met antwoorden op de vragen die DNA stelde aan de minister-president? In de eerste versie op 8 september werd stellig gesteld dat alle informatie bekend was en geen belemmering vormde voor de benoeming tot minister van de voormalig commandant in de klokkenluiderszaak. In de tweede versie, op 9 september, is dit onder het tapijt geveegd. Ineens is er sprake van een gesprek met een vertrouwelijk karakter. Wat gebeurt hier? Dit is toch niet te geloven? Wie gaf die opdracht en wie gaf toestemming voor de wijzigingen? Vandaag krijg ik graag duidelijkheid. Waren de dossiers nou wel of niet bekend voordat de minister van VRO werd benoemd? Als ze bekend waren, bij wie dan exact? Tot slot. Ik kreeg als militair ooit een camouflagedoosje met een spiegel waarop stond geschreven: hoe integer ben jij? Die vraag hou ik vandaag iedereen hier ook voor. Hoe integer bent u? Dank u wel.