Dank u wel, voorzitter. Dit kabinet is knettergek. Het heeft ook de prioriteiten duidelijk niet op orde. Er is nergens geld voor. Denk aan infrastructuur, zorg, AOW, pensioenen et cetera, et cetera. Boodschappen zijn inmiddels voor heel veel gezinnen onbetaalbaar geworden. De benzineprijs gaat door het plafond heen. Twee weken geleden was ik in België. Daar heb ik getankt voor €1,77 per liter. Hier is het — dan kijk je nog niet eens naar de snelweg, maar gewoon binnen de bebouwde kom — €2,359. Het gaat helemaal nergens meer over. Dit kabinet blijft gewoon doorgaan. Deze minister komt met een Ontwerp-Natuurplan dat tientallen miljarden gaat kosten en heel veel leed gaat veroorzaken, zeker voor onze boeren.
Voorzitter. Het is al gezegd: de minister heeft het Ontwerp-Natuurplan op 25 augustus officieel ingediend bij de Europese Commissie. Dit is gebeurd voordat de milieueffectrapportage klaar was, voor de publieksconsultatie, voor de reflectie van het Planbureau voor de Leefomgeving en voor de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden. Deze minister loopt wederom voorop als braafste jongetje van de klas in Europa, met onvolledige plannen en voorbarige beleidsrichtingen. Kan de minister hard toezeggen dat al ingediende beleidsrichtingen en indicatieve kaarten op geen enkele wijze vooruitlopende juridische of ruimtelijke werking krijgen? Is hij ook bereid om dit plan in Brussel in te trekken als de onderbouwing uit de planMER of de consultatie tegenvalt? Overigens, voor de duidelijkheid: wat de PVV betreft had hij in ieder geval dit plan nooit hoeven indienen.
Voorzitter. Dit plan is een aanslag op de agrarische sector en doet afbreuk aan boerenprestaties. Inhoudelijk stelt het plan heel ingrijpende verplichtingen voor: 30% herstel- en vernattingsmaatregelen op ontwaterde veengebieden in 2030, stijging van de boerenlandvogelindex met 10% en zonering rond Natura 2000-gebieden met gedwongen veekrimp en beperking van gewasbeschermingsmiddelen. Ondertussen is de restopgave per artikel nog niet eens helder gekwantificeerd en dreigt de bestaande vrijwillige inzet van boeren als een soort vanzelfsprekend vertrekpunt te worden ingeboekt om er vervolgens weer nieuwe eisen bovenop te stellen. Denk aan de koppendiscussie die we al met elkaar hebben gehad. Wat ons betreft zijn er een aantal zaken die het kabinet helder moet hebben. Kan het kabinet spreken over vrijwilligheid, terwijl het tegelijkertijd maatregelen introduceert die de agrarische grondwaarde en het verdienmodel van boeren aantasten? Hoe gaat de minister borgen dat bestaande agrarische natuurprestaties eerst 100% worden meegeteld? Hoe gaat hij garanderen dat Europese ecosysteemindicatoren niet via een achterdeur worden vertaald naar verplichte individuele bedrijfsnormen of vergunningsvoorwaarden?
Voorzitter. We hebben het ook al gehad — volgens mij had mevrouw Van der Plas het erover — over stikstof 2.0. Het kabinet beweert dat het nieuwe vergunningsprocedures wil vermijden, maar de voorgestelde uitvoeringswetgeving via de Omgevingswet en het Besluit kwaliteit leefomgeving maakt de weg vrij voor de nieuwe categorie Natuurherstelverordeningsactiviteiten en landelijke instructieregels. Vanaf 1 september geldt bovendien het EU-verslechteringsverbod. De vraag is: bouwt de minister hiermee geen nieuw juridisch moeras en een stikstofdrama 2.0 op? Dreigt Nederland vanaf september 2027 niet wederom volledig op slot te gaan voor vergunningverlening in de woningbouw-, infra- en agrarische sector, zodra de ecologische doelen buiten Natura 2000 niet gehaald worden? Het lijkt er ook op, zeg ik maar heel eerlijk, dat deze minister met zijn wereldvreemde plannen bewust aanstuurt op deze situatie.
Daarnaast hebben we het nog over de kostenexplosie van 20 miljard euro en de onevenredige lasten. Het kabinet reserveert 20 miljard euro via het maatregelenpakket van de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof, maar uit de sociaal-economische effectbeoordeling blijkt dat de directe negatieve effecten en kosten primair neerslaan bij de landbouw en visserij op korte termijn, terwijl de veronderstelde indirecte baten pas richting 2050 worden verwacht.
Uitspraken Chris Jansen, 3 sep