Integriteit openbaar bestuur

Ik heb een tweeledig antwoord. Ja, ik kom er nog op, en of mevrouw Tseggai dat dan voldoende antwoord vindt, laat ik aan haar. Hoe het register er in de praktijk uit komt te zien en wat de exacte reikwijdte wordt, staat nog niet vast. Zoals ik heb aangekondigd, komen we voor het einde van het jaar met een voorstel. De D66-fractie vroeg ook hoe we moeten omgaan met topambtenaren; dat is dus al anders dan in het Ierse model. Het is wel zo dat de staatsrechtelijke positie van ambtenaren anders is dan die van bewindspersonen, en er zijn dus landen die gestart zijn met een lobbyregister en die gezegd hebben: we gaan in ieder geval starten met alleen bewindspersonen. Daarmee zeg ik niet dat dat de keuze is die we gaan maken, maar er zijn dus landen die daarvoor kiezen. De landen die kiezen voor iets anders, hebben vaker — ik noemde Ierland al — politiek benoemde ambtenaren, wat een heel andere context is dan in Nederland. De SGP — de heer Flach is nu even niet aanwezig — vroeg wanneer en waarom het register effectief is. Het lobbyregister is effectief als het de democratische controle op het besluitvormingsproces versterkt en als het beter inzichtelijk maakt wie op welk moment in het proces heeft geprobeerd invloed uit te oefenen. Openbare agenda's en consultatieparagrafen bij nieuwe wetgeving dragen hier ook aan bij, maar maken onvoldoende inzichtelijk wie toegang heeft tot het proces en welke beleidsinbreng zij meebrengen. Dat concluderen ook professor Braun en dr. Fraussen van de Universiteit Leiden in hun rapport Mozaïek van Belangen.