Integriteit openbaar bestuur

Dank u wel, voorzitter. Voorafgaand aan dit debat heb ik enigszins geworsteld met mijn inbreng. Dat komt door het volgende. Eigenlijk vinden we hier allemaal dat integer bestuur belangrijk is. Maar volgens mij — dit heb ik al eerder gehoord — moeten we niet de illusie hebben dat we er met genoeg protocollen, regels en registers voor kunnen zorgen dat het bestuur integer is. De kern van integer bestuur is namelijk de eigen verantwoordelijkheid. Ambtenaren, volksvertegenwoordigers en bestuurders maken zelf hun afwegingen. De een gaat er wat beter mee om dan de ander. Daarom zou de basis voor de integriteit het voortdurende gesprek moeten zijn. Het gaat dus niet alleen om vooraf toetsen of tussentijds ingaan op incidenten, maar het voortdurende gesprek. Toen ik wethouder was, vroeg een raadslid eens aan mij: "Wie in de gemeente voert jouw functioneringsgesprek?" Met andere woorden: wie is jouw baas? Ze was verbaasd toen ik zei: "Dat zijn jullie. Als ik iets verkeerds doe, wordt dat door de raad gemeld. Als ik het heel erg bont maak, dan word ik weggestuurd." Dat is gelukkig niet gebeurt, zeg ik even ter geruststelling. Voor diezelfde raad is er al bijna helemaal geen mogelijkheid om een niet-integer raadslid weg te sturen. Daarom is mijn oproep: maak het bespreekbaar. Toch zullen er altijd integriteitskwesties zijn. Terecht wijst de Wethoudersvereniging op de kwaliteitseisen voor een integriteitsonderzoek, dat bijvoorbeeld plaatsvindt gedurende de zittingsperiode. We krijgen er eind dit jaar informatie over. Wil de minister toezeggen om daarin ook het in 2025 afgeronde denktraject Kwaliteit voor Integriteit mee te nemen en een tijdspad te schetsen? Daarnaast ben je als bestuurder kwetsbaar. Wanneer in het nieuws komt dat er een onderzoek naar je handelen wordt gestart, is de reactie vaak: waar rook is, is vuur. De vraag aan de minister is welke bescherming onze bestuurders krijgen. Hoe kunnen ze worden bijgestaan? Kan de minister toezeggen om hierover het gesprek met gemeenten aan te gaan? Kan de minister hierbij de mogelijkheid voor een collegebeschermingspolis aandragen? Het tweede punt dat ik wil bespreken is het door iedereen genoemde lobbyregister. Vorige week kregen we een brief van de minister waarin hij aangaf graag met ons in gesprek te willen over dit register. Als CDA geven we de minister graag onze denkrichting mee en stellen we een aantal vragen. Voor het CDA is er allereerst een belangrijk uitgangspunt: de praktische uitvoerbaarheid. We werken met z'n allen aan een slagvaardige overheid. Dan kan het niet zo zijn dat we een omslachtig bureaucratisch systeem optuigen. Wat het CDA betreft zijn uitvoerbaarheid en beperkte administratieve lasten voorwaardelijk. Hoe gaat de minister dit waarborgen? Dan ons tweede punt. Is het Ierse model, dat dus door de aangenomen motie-Dassen/Van Waveren is voorgesteld, praktisch en werkbaar? Wij hebben daar namelijk wel onze vragen bij. Is het bijvoorbeeld de bedoeling dat elke door een lobbyist verstuurde mail gerapporteerd wordt? Dan nog een praktische vraag. We zien een enorme groei van lobbyisten uit de publieke sector. Ik noem gemeenten, uitvoeringsorganisaties en ga zo maar door. De vraag is of de overheid ook moet bijhouden door welke overheidsinstanties zij belobbyd wordt. Wanneer is het precies een lobby? Een mooi voorbeeld komt uit mijn andere portefeuille. We staan aan de vooravond van strategische keuzes over investeringen in de infrastructuur. Ik kan me voorstellen dat gemeenten, provincies en waterschappen zich massaal melden om met de minister en de staatssecretaris te bespreken waarom verbindingen belangrijk zijn voor hun regio. Valt dit er dan ook onder? Ik heb nog een klein puntje. Meerdere collega's hebben er al over gesproken: de veiligheid van bestuurders. Er is een brief gekomen waarin staat dat om voor zo'n scan in aanmerking te komen, het Politiekeurmerk Veilig Wonen op de woning moet zitten. Er is nog wat discussie over hoe dat nou precies zit, of er een alternatief voor is en voor wie de kosten zijn. Zou de minister daarop kunnen ingaan? Afrondend. Als CDA verwachten we niet dat we met de juiste regels alle integriteitskwesties kunnen voorkomen. Toch is duidelijkheid over wat er qua integriteit verwacht wordt wel belangrijk. Daar kunnen soms protocollen, maar kan met name het goede gesprek bij helpen. Tot zover, voorzitter.