NAVO-top

Jazeker, voorzitter. Ik heb een hele korte inleiding. Daarna komen de vragen, die allemaal over de NAVO-top gaan. Die heb ik gegoten in de blokjes: Defensienota — daar zagen een aantal zaken op — industrie, de burden shift en Oekraïne/Rusland. Voorzitter. De NAVO staat de komende jaren voor een hele grote opgave: de opgave van collectieve verdediging in een steeds complexere geopolitieke context. In haar 77-jarige bestaan heeft de NAVO heel veel veranderingen doorstaan, van de Koude Oorlog en de uitbreiding naar 32 bondgenoten tot inzet binnen en buiten het verdragsgebied. Iedere keer zijn we in staat geweest deze opgaves te volbrengen, ook wanneer dat moeilijke keuzes vergde. Om de Russische dreiging het hoofd te kunnen blijven bieden, moet het bondgenootschap urgent echt versterkt worden. De Europese bondgenoten hebben daarin de grootste stappen te zetten. Zoals de Amerikaanse secretary Hegseth zei tijdens de afgelopen NAVO Defensie ministeriële bijeenkomst in Brussel: de NAVO's afschrikking en verdediging valt of staat bij een volwaardige bijdrage van alle bondgenoten. Nederland zal in Ankara dan ook die duidelijke boodschap afgeven. Zoals ook de minister van Buitenlandse Zaken aangaf, pakken wij deze handschoen op met snelgroeiende investeringen en capaciteiten, blijvende onverminderde steun aan Oekraïne en een versterkte, innovatieve defensie-industrie. Ik zeg er nogmaals bij: dit doen we niet omdat het moet van anderen, maar omdat we zelf vinden dat dit nodig is voor de veiligheid van Nederlanders en onze bondgenoten. Dat heeft u mij vaker horen zeggen en de minister van Buitenlandse Zaken zei het net ook. Voorzitter. Ik begin met de Defensienota. We hebben die ook bij ons. We hopen natuurlijk dat iedereen die deze zomer onder een palmboom gaat lezen, of op de camping, of onder de palmboom op de camping; wat u wil. Lees 'm vooral, want we zijn er niet alleen heel erg blij mee, maar deze Defensienota laat ook zien waar we ons de komende tijd op zullen richten, waar onze focus op ligt. Ik wil ook aangeven dat we bijvoorbeeld bij de presentatie aan het begin van de week voor het eerst echt een hele diverse samenstelling van partijen bij ons hadden, van de industrie tot kennisinstellingen tot maatschappelijke organisaties, ook om echt te laten zien dat we dit gezamenlijk doen. Dat zat ook in alle vragen van de Kamerleden, dus dat benadruk ik nog maar eens. De heer Stoffer vroeg of wij kunnen toezeggen dat er niet wordt getornd aan het budgetrecht van de Kamer. Dat zei hij naar aanleiding van een paar voorbeelden. Natuurlijk zeg ik dat toe. Wij zullen de regels en procedures die in de Comptabiliteitswet zijn opgenomen natuurlijk gewoon volgen en het budgetrecht respecteren. Dit ging onder andere over voorbeelden, ook uit het verleden, waarbij we snel moesten schakelen. Daar zijn ook door mijn voorganger toezeggingen op gedaan. Dat onderstreep ik nog maar eens. Vanuit de VVD kwam de vraag welke capaciteiten wij versneld in gaan vullen en hoe we dit gaan coördineren als de inzet van de NAVO herverdeeld wordt, laat ik het zo zeggen. Coördinatie verloopt via het NAVO-Defensieplanningproces, waarmee het bondgenootschap de benodigde capaciteiten onder de bondgenoten verdeeld. Deze doelstellingen zijn natuurlijk een hele belangrijke input geweest voor de keuzes die wij maken in onze eigen Defensienota, zodat het allemaal synchroon loopt. Er zit ook een vertrouwelijke bijlage bij de Defensienota. Ook dat is voor het eerst. We hebben het er ook met de Kamer over dat we ook wat vaker vertrouwelijke zaken moeten delen. Daar zijn we heel terughoudend in. We doen het liefst alles openbaar. Als het wat ons betreft echt niet anders kan, dan krijgt u het vertrouwelijk. Daar ziet u ook een deel van het antwoord terug. Als de Kamer het op prijs stelt, organiseren we ook heel graag een technische briefing, waarbij we er dan nader op in kunnen gaan. Vanuit de VVD kwam ook de vraag of ik bereid ben te pleiten voor capaciteitseisen die ruimte bieden voor innovatieve ideeën en technologieën, zoals softwaregestuurde systemen en drones. Ja, ook dat heeft u daarin terug kunnen lezen. U heeft ook in de media gezien dat we hebben benadrukt dat we het heel erg belangrijk vinden dat we juist daarin investeren. De capaciteitsdoelen van de NAVO zijn al effectgestuurd en laten dus ruimte aan de bondgenoten om hier een innovatieve invulling aan te geven. Daar zullen we gebruik van maken met hele mooie voorbeelden. We geven zelf ook graag het goede voorbeeld. Laat ik deze gelegenheid nemen om u alvast iets mee te geven voor ons debat over de Defensienota. Wij zeggen in onze nota dat wij vanaf nu zelf ook heel graag effectgestuurd willen optreden. Dat betekent ook in onze aankopen, in onze verantwoording. Nu denkt u waarschijnlijk: prima, doe dat. Maar het zegt wel iets over het gesprek dat wij onderling gaan hebben, want hoe maak ik bijvoorbeeld duidelijk dat onze afschrikking heeft gewerkt, dat dat het gewenste effect is, als er niet iets is gebeurd? Dat willen wij veel concreter formuleren en aan u laten zien. Dat is wel een fundamentele verandering in hoe we optreden. Daar zullen we na de zomer langer bij stilstaan, denk ik. De heer Struijs had de vraag of we moeten investeren in satellieten voor inlichtingen, communicatiecapaciteit en dat soort zaken. Ja, absoluut. Het belang van de ruimte als operationeel domein is enorm. Ik heb laatst ook gezegd dat wie de ruimte beheerst, het slagveld beheerst. Dat zijn eigenlijk de oren en de ogen van de mensen die voor onze veiligheid staan. We hebben deze week met onze Defensienota ook aangekondigd dat we een Space Command zullen oprichten. We hopen dat dat binnen twee jaar operationeel is. Daarna zal het nog groeien. Het zal dus nog niet helemaal af zijn. Dat betekent dat we ook investeren in onze eigen capaciteit, de satellietcapaciteit, van eigen bodem binnen Nederland en gezamenlijk met Europese partners, om ervoor te zorgen we onze eigen inlichtingen hebben en omdat dat ons, zoals de minister van Buitenlandse Zaken ook aangaf, een stevigere partners maakt naar andere bondgenoten, wiens inlichtingen je ook nodig zult blijven hebben. Daarin word je een gelijkwaardigere partner, even in mijn eigen woorden. De heer Struijs had in het verlengde daarvan, of in ieder geval in hetzelfde blokje bij hem, ook vragen over AI en cyber. Hij vroeg of we daarover in Europa afspraken kunnen maken. Investeringen in die infrastructuur maken onderdeel uit van onze lopende innovatie- en investeringstrajecten. Daarin werken we samen met Europese partners. Er wordt op dit moment in de EU tussen verschillende lidstaten samengewerkt om tot een AI- en cybersecurityactieplan te komen. Daar spelen wij natuurlijk ook een belangrijke rol in. AI en cyber is ook een integraal onderdeel van de negen priority capability areas die door lidstaten zijn vastgesteld in de Europese Raad. Wij pleiten ervoor dat die area's leidend moeten zijn als het gaat om financiering voor EU-industrie, voor innovaties en natuurlijk voor defensie. Ik meen dus dat we helemaal bezig zijn in de lijn waar de heer Struijs naar zoekt.