Nee, daar wordt geen rekening mee gehouden. Onder het mom van "Europa moet meer op zijn eigen benen staan" weten we natuurlijk wel welke capaciteiten we veel meer zelf moeten hebben. Ik denk dan aan het hele spacedomein. Dat gaat overigens niet alleen over militair maar ook over economie. Misschien moeten we die capaciteiten meer zelf hebben. Daar wordt volop in geïnvesteerd en dat zullen we als Nederlandse krijgsmacht doen. Maar wij houden geen rekening met een scenario waarin Nederland uit de NAVO stapt. Dat lijkt me heel onverstandig, zeg ik erbij.
De heer De Groot vroeg: groeit Defensie snel genoeg om straks aan de taakstelling te voldoen? De vereiste groei raakt niet alleen personele samenstelling en omvang, maar ook de randvoorwaarden. Ik noemde net al voorbeelden over de legering. Dat is een belangrijke. Wij doen echt alles en alles om te zorgen dat we die randvoorwaarden rond hebben. Kwantitatief lopen we redelijk op schema. Als we deze aanwas houden en de lage uitstroom doorzet, gaan we de uiteindelijke doelstelling halen. Alleen is het veel meer: hebben wij de goede verhouding tussen reservist-beroeps en schaarse capaciteit? Daar zit eigenlijk vooral de uitdaging. Sec op het getal zeg ik ja, maar het gaat het ook over de kwaliteit.
Hoe kijkt de staatssecretaris naar het loopbaanpad voor militairen? Is hij bereid dit verder te onderzoeken? Het ging over het bevriezen van eicellen, omdat die mogelijk te maken hebben met G-krachten. Het is wel zo dat je voor die behandeling verlof kan opnemen, maar voor de behandeling zelf niet. Ik moet het eerlijk gezegd even uitzoeken. Dit is wel een heel technisch onderwerp. We raken ook echt wel alle onderwerpen, moet ik zeggen.
Is de staatssecretaris bereid interdepartementaal te kijken naar de opzet/opbouw van de "whole of society"-benadering, vroeg mevrouw Nanninga. Zeker, en dat doen we ook al. Wij zijn in nauw overleg samen met JenV, die ook het coördinerende ministerie is als het gaat over whole of society. Daar hebben we eigenlijk doorlopend contact over. De NCTV is degene die het coördineert. Dat gaat over de veiligheid van de Rotterdamse haven. Welke capaciteit kan Defensie daaraan leveren? Kan er bijvoorbeeld particulier worden beveiligd? Wij hopen u in Q1 volgend jaar samen met de NCTV meer te kunnen informeren over de herziene weerbaarheidsaanpak en de invulling daarvan.
Dan had de heer Van Houwelingen een vraag over geld naar de UvA. Is dat geen vermenging van staat en onderwijs? Nee, want het is op dit moment al zo dat heel veel instellingen bepaalde leerstoelen financieren, van ngo's tot bedrijven. Er wordt natuurlijk door de universiteiten altijd nauwkeurig gekeken of de wetenschappelijke zuiverheid van het onderzoek voldoende en onafhankelijk genoeg is. Dat wordt ook gedaan bij de opleidingen die bij de UvA, de leerstoel militair recht, worden gegeven. Er wordt dus altijd apart gekeken of het neutraal is, om het maar even zo te zeggen.
De heer Van Houwelingen maakte ook de opmerking: "Defensie doet ook veel projecten met denktanks, zoals Clingendael en HCSS. Ik heb ze nog nooit een kritisch woord horen zeggen." Ik weet het niet, maar ik geloof dat er van de week een briefing was waarin gehakt werd gemaakt van de Defensienota, aldus de verslaglegging in de krant. Dus was dat maar zo, zou ik tegen de heer Van Houwelingen. Nee, gekkigheid. Ik denk dat het heel goed is dat wij kritisch worden bekeken, want wij hebben absoluut niet de waarheid in pacht. Ik denk dus dat denktanks hier een heel goede rol in kunnen spelen. Ja, wij betalen weleens onderzoeken, maar niet met het idee dat degene die betaalt de uitkomst van het onderzoek bepaalt. Er komen ook wel regelmatig uitkomsten uit die ons weer aan het denken zetten en ons scherp maken. Zowel universiteiten als denktanks zijn volledig onafhankelijk en transparant over hoe ze met ons werken.
De heer Bolhuis vroeg of er daadwerkelijk militaire functies worden vervuld door burgers. Mevrouw Nanninga had die vraag ook gesteld. Die heb ik eigenlijk net al een beetje beantwoord. Het zijn vooral staffuncties, beleidsfuncties, en geen gevechtsfuncties. In sommige situaties is het denk ik ook best goed dat burgers die vervullen.
Dan had de heer Bolhuis een vraag over het overbrengen van Afghaanse bewakers en gezinnen naar Nederland. Waarom is dit nog niet gebeurd? Defensie houdt uitvoering van de motie vooralsnog aan, net als het vorige kabinet, hangende de uitspraak van de Hoge Raad in de cassatieprocedures van de twee voormalige Afghaanse bewakers. Wij wachten af wat daaruit komt.
Mevrouw Ten Hove vroeg: wordt er op enige manier gekeken of mensen met PTSS maar ook klokkenluiders en veteranen toch nog kunnen worden ingezet bij Defensie en of zij nog van waarde kunnen zijn voor de organisatie? Zijn er mogelijkheden om deze mensen beter te benutten? Het doel is dat Defensie medewerkers wil re-integreren binnen de organisatie. Er worden dus andere functies gezocht, soms met succes en soms ook niet. Vaak is het ook wel: wil de persoon dat, is dat wenselijk en past dit? Wij zijn altijd bereid om die gesprekken te voeren. Wij voelen die verantwoordelijkheid ook. Maar dat is per situatie, per persoon, wel echt verschillend.
De heer Bolhuis vroeg naar het gebruik van apps en eventuele restricties op privételefoons. Het is misschien goed om te melden dat op dit moment in bepaalde omgevingen, zoals op inzetlocaties of in staatsgeheime ruimtes, het gebruik van privételefoons niet is toegestaan. Dat geldt ook voor smartwatches en iPads. Wellicht heeft u dit als Kamer al een paar keer gemerkt toen u bij ons op bezoek kwam. Er zijn ook plekken waar gewoon niks inkomt. Dit is dus al beleid. Het grote probleem zat vooral bij de apps en de onwetendheid daarover. U heeft net al gezegd dat we dat principe omdraaien, zo van: de apps die goedgekeurd zijn, mag je gebruiken en de rest dus niet. Maar op het gebied van privételefoons zijn we al vrij restrictief.
Dan vroeg de heer Van Baarle: wat gebeurt er met het Joegoslaviëarchief en is er in Nederland een mogelijkheid om het archief over te nemen als de VN dit niet kan of wil? Nederland en Defensie delen het belang van goed beheer van de archieven van het Joegoslaviëtribunaal en zijn van mening dat er uiterst zorgvuldig mee om moet worden gegaan. Het blijft uiteindelijk eigendom van de VN. Het is ook aan de VN om daar verantwoordelijkheid mee om te gaan. Ik weet dat Zwitserland heeft aangeboden om archieven over te nemen. De minister zal ook hierop op een later moment bij jullie terugkomen.
Uitspraken Derk Boswijk, 28 sep