IVD-aangelegenheden

Dank u wel, voorzitter. Mijn inbreng vandaag bevat een belangrijke waarschuwing die erop neerkomt dat de gevestigde orde, het establishment, het kartel, noem het zoals u wilt, de zittende macht, een mechanisme heeft opgetuigd dat de zittende macht in staat stelt om die machtspositie te beschermen tegen politieke oppositie, kritische burgers, dissidenten, noem het allemaal maar op. Dat ga ik vandaag onderbouwen, puur en alleen op basis van officiële stukken, officiële bronnen van de AIVD zelf. Ik begin met de wet. In artikel 2, een belangrijke bepaling, is bepaald dat de diensten opereren onder de volledige verantwoordelijkheid van de minister. De AIVD is onderdeel van het ministerie van BZK, werkt voor de minister en moet alle aanwijzingen opvolgen. De taak van de AIVD, zoals deze is vastgesteld in artikel 8 van de wet, houdt onder meer in het verrichten van onderzoek met betrekking tot personen en organisaties waarvan het ernstige vermoeden bestaat dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde. Dit roept gelijk vragen op: wat is die democratische rechtsorde precies en wanneer is er sprake van een bedreiging daarvan? De wetgever heeft dat niet gedefinieerd, niet ingevuld. Dat heeft de AIVD zelf gedaan op de website. Wat wordt er bedoeld met democratische rechtsorde? Ik citeer: "Vertrouwen, zowel tussen burgers en overheid als burgers onderling, is het fundament van de democratische rechtsorde." Oftewel, wanneer het vertrouwen in de overheid, in de zittende macht, afneemt, zegt de AIVD: de democratische rechtsorde wordt bedreigd. Mensen thuis die de wet lezen, denken: als er partijen zijn die de grondrechten willen afschaffen of het hele systeem omver willen werpen, dan vormen die een bedreiging voor de democratische rechtsstaat, niet mensen die de overheid niet vertrouwen. Sinds wanneer is het vertrouwen van de overheid een burgerplicht en sinds wanneer houdt de AIVD zich daarmee bezig? Dit is ontzettend belangrijk, want zodra voldaan is aan dat criterium, treden de meest zware bevoegdheden in werking die deze staat ter beschikking heeft: infiltratie, het plegen van strafbare feiten, het inzetten van agenten. Dat gebeurt allemaal buiten de democratische controle om. Ik kan niet zien wanneer en ten aanzien van wie daarvan gebruikgemaakt wordt. Wat het extra gevaarlijk maakt, is dat de AIVD de afgelopen jaren de definities heeft verschoven ten aanzien van het onderscheid tussen activisme en extremisme. Dat was altijd: zowel activisten als extremisten willen de samenleving veranderen, maar het fundamentele verschil is dat activisten dat via een legale weg doen en extremisten met illegale middelen. Nu zegt de AIVD: nee, activisten kunnen soms ook de wet overtreden, maar dat maakt het nog niet onderdeel van ons werk als ze daarmee geen bedreiging vormen voor de democratische rechtsstaat. Maar tegelijkertijd zegt de AIVD: extremisme kan ook niet-gewelddadig zijn, zoals het verspreiden van desinformatie en het zaaien van haat. Dat zijn opnieuw allemaal hele vage termen. Tot slot, meneer de voorzitter. Dit is ook een heel belangrijk punt. We lezen het letterlijk in het rapport met als titel Anti-institutioneel extremisme in Nederland, waarin de AIVD oordeelt over welke politieke opvattingen juist of onjuist zijn. Daar geeft de AIVD aandacht aan. De AIVD zegt zelf: "De AIVD beschouwt het niet als zijn taak om te oordelen over de juistheid van boodschappen die in de Nederlandse samenleving worden verspreid. Het is de taak van de AIVD om apolitiek en feitelijk duiding te geven." Maar dan komt het, in de zin erna. "Het is echter wel noodzakelijk om de juistheid van specifieke boodschappen te beoordelen. Want terechte kritiek op het functioneren van de rechtsstaat is goed en houdt ons scherp, maar onterechte kritiek niet. Het verschil is of de kritiek waar is of niet." Hoe beoordeelt deze minister dat de AIVD zichzelf de taak heeft toegekend om te beoordelen welke boodschappen waar zijn of niet? Tot slot, meneer de voorzitter. Het begon met een waarschuwing, maar we zien nu ook in de praktijk dat de AIVD zich mengt in het publieke debat. Ze zeggen: wie pleit voor remigratie ondermijnt de democratie, wie zegt dat het stikstofbeleid is gebaseerd op leugens ondermijnt de democratie. Zo kunnen heel veel mensen met gezond wantrouwen het onderwerp worden van onderzoek van de AIVD, met alle gevolgen van dien. Ik zou ook de fracties die dit gevaar op dit moment niet zien, willen waarschuwen voor het mechanisme als zodanig dat een andere regering, die u misschien niet vertrouwt, hier net zo goed gebruik van kan maken. We moeten de rechtsstaat terugbrengen naar waar die voor bedoeld is: burgers beschermen tegen de overheid, en niet andersom. Dank u wel.