Dank u wel, voorzitter. Een integere overheid begint niet met nog een korte call of nog een register of nog een dialoogtafel. Zij begint bij een helder besef van ieders rol in onze democratische rechtsstaat. Ambtenaren zijn zo'n vak, een ambt, een heel mooi vak, maar het is niet voor iedereen weggelegd. Ambtenaren moeten zeker de ruimte krijgen en voelen om vanuit hun professionaliteit te adviseren, kritisch mee en zeker ook tegen te denken. Je bereidt besluiten voor, maar anderen besluiten uiteindelijk en daar moet je als ambtenaar mee om kunnen gaan. Dat is niet voor iedereen weggelegd en dan rijst gewoon de vraag: is het wel het vak voor jou?
De fractie van JA21 heeft de afgelopen jaren diverse malen haar zorgen geuit over activistische ambtenaren. Voorbeelden genoeg, voorzitter. De lintjesgate rond voormalig minister Faber is zo'n voorbeeld. Ambtenaren plaatsten toen zelfs een advertentie in Trouw. Sinds december 2023 demonstreren rijksambtenaren vrijwel iedere donderdag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het Nederlandse Gazabeleid. Ik geloof dat we al in december vorig jaar aan de honderd zaten. Daarnaast hebben we wat meer recent te maken met zogenaamde XR-ambtenaren, die vinden dat Nederland een klimaatverandering tot noodsituatie moet kunnen verklaren.
Voorzitter. Wat valt op aan dit niet complete lijstje? Het zijn over het algemeen wat meer linkse onderwerpen, zou ik zeggen. Maar waar zijn dan de sit-ins, de advertenties en de noodoproepen voor een thema als de massamigratie? Daarom roep ik ambtelijk Nederland op: schrijf die brandbrief over massamigratie. Ik ben benieuwd welke krant dat wordt. Dat zal denk ik niet de Volkskrant zijn, maar misschien eerder De Telegraaf. Ik zal morgen kijken of ik eens een keer ergens een advertentie voor iets anders zie. Dat is natuurlijk een cynisch grapje in mijn betoog, want ik vind eigenlijk dat ambtenaren zich moeten onthouden van dit soort uitspraken, of het nou links of rechts is.
De fractie van JA21 vraagt al jaren aandacht voor het toenemende activisme van ambtenaren. Gelukkig was er daarom opeens de dialoogreeks onder de titel "Je uitspreken als ambtenaar". De dialoogreeks raakt daarmee aan een principiële vraag, namelijk waar de professionele tegenspraak, die er moet kunnen zijn, eindigt, en waar het ambtelijke activisme begint. Kan de minister aangeven wat het doel en de opzet was van deze dialoogreeks? Is in deze reeks ook aandacht gegeven aan de wenselijkheid of onwenselijkheid en de grenzen van het ambtelijke activisme?
Voorzitter. Het lobbyregister. De vraag hier is eigenlijk: wil de echte lobbyist opstaan? Een deel van de Kamer wenst een lobbyregister. De lobbyisten moeten daarin hun activiteiten aangeven, maar wie is nu eigenlijk een lobbyist? Is een lobbyist een vrij beroep? Staan zij ingeschreven in een register? Wat gaat dat veranderen? Is een hoogleraar die ook lid is van een politieke partij, volgens de minister een lobbyist? Is een hoogleraar die geen lid is van een politieke partij, dan weer geen lobbyist? Is een beleidsmedewerker van een ngo een lobbyist of juist niet? Is soms alleen de directeur een lobbyist?
Voorzitter. Voor JA21 is het belangrijk dat het geen papieren werkelijkheid en molen gaat worden en dat het register vooral geen wantrouwen moet gaan voeden. Het moet bijdragen aan een transparant debat. Dat zou kunnen, maar dat ligt wel aan de uitwerking ervan. Ik hoor graag van de minister wat meer over welk probleem het lobbyregister nou echt gaat oplossen.
Dank u wel, voorzitter.
Uitspraken Ranjith Clemminck, 24 sep