Wetsvoorstel Wet proactieve dienstverlening SZW

Dank u wel, voorzitter. Tijdens het reces sprak ik op een bijeenkomst een alleenstaande moeder die getroffen is door de kinderopvangtoeslagaffaire. Ze komt uit een moeilijke situatie en heeft nog steeds recht op ondersteuning. Toch vertelde ze mij dat ze nooit meer iets bij de overheid zal aanvragen, en niet alleen vanwege de vele ingewikkelde formulieren. Nog belangrijker is de angst om opnieuw in de problemen te komen; die is groter dan het vertrouwen dat ondersteuning haar iets goeds kan brengen. Een moeder die er alleen voor staat, durft geen ondersteuning meer te vragen, terwijl die haar en haar kinderen wat rust kan geven. Voor haar begint een aanvraag met de vraag: heb ik het formulier goed ingevuld en kan ik deze overheid nog vertrouwen? We zijn kampioen in het invullen van formulieren. Elk jaar vullen tienduizenden Nederlanders formulieren in voor de bijstand, de Toeslagenwet en andere regelingen. Vragen over inkomen, je woonsituatie, je bezittingen: allemaal logische vragen, maar volstrekt overbodig. Een groot deel van de gegevens die de overheid bijhoudt, is namelijk al ergens bij een onderdeel van de overheid bekend. Je geeft je verhuizing door, dus de overheid weet bij wie je woont. Je notaris schrijft je huisaankoop in het Kadaster, dus de overheid weet welk huis je bezit. De werkgever geeft je loon door, dus de Belastingdienst kan jouw inkomen goed inschatten. Nederland heeft dus een schat aan informatie. De overheid weet bijna alles van je. Hoe kan het dan dat de overheid mensen trakteert op lange formulieren als zij een uitkering of regeling aanvragen? Dat heeft te maken met gegevensdeling. Elk stukje informatie staat op een afzonderlijke plek. Dat is logisch wanneer we dat doen om mensen te beschermen, maar wanneer we mensen willen helpen, gaat dat wringen. Ook al wil een gemeente mensen helpen met het invullen van formulieren, dan kan de gemeente alsnog niet bij enkele van die plekken. Om dat op te lossen is er dit wetsvoorstel voor proactieve dienstverlening. Een belangrijk onderdeel daarvan is het faciliteren van een aanvraag. Door dit wetsvoorstel wordt het uitvoerders mogelijk gemaakt om formulieren van tevoren gedeeltelijk of volledig in te vullen. Voorzitter. Ik weet nog goed dat de Belastingdienst onze aangifte vooraf ging invullen. Ook ik moest daar even aan wennen. Ik herinner me de gesprekken met vrienden. Hoe zat het met onze privacy? Wat wist de Belastingdienst eigenlijk allemaal van ons? Het voelde een beetje gek dat die gegevens ineens al klaarstonden. Nu, jaren later, vind ik het juist fijn. Het meeste is al ingevuld. Ik controleer de gegevens en hoef zelf nog maar een paar dingen aan te vullen. Dat wennen heeft plaatsgemaakt voor gemak. Inderdaad, leuker kon de Belastingdienst het niet maken, maar wel makkelijker. De stap naar kortere formulieren is een verademing. Voorzitter. En toch, laten we ambitieuzer denken. Stelt u zich een wereld voor zonder formulieren, zonder ooit nog zorgtoeslag of kinderbijslag aan te hoeven vragen. In deze wereld verschijnt het geld vanzelf op je rekening. Er is geen opgave van inkomens meer, geen bewijs van inschrijving, geen vragenlijsten over je woonsituatie. Het klinkt ver weg, maar, zoals ik net al vertelde, weet de overheid bijna alles van je: je inkomen, je vermogen, je woonsituatie. Als je geen belastingaangifte doet, gaat de Belastingdienst zelf rekenen. Maar wanneer je vergeet huurtoeslag aan te vragen, doet de Belastingdienst niks. Daar gaan we wat aan veranderen. Deze coalitie wil toewerken naar automatisch uitkeren. Om dat te doen, hebben we praktijkervaring nodig. Daarom stel ik voor om hier nu al mee te experimenteren, want elke persoon die we op deze manier kunnen helpen, is een stapje dichter bij een wereld zonder formulieren. Naast praktijkervaring met automatisch toekennen, zullen we als Rijk de komende jaren met wetgeving en uitvoering stappen moeten maken om de wereld zo veel mogelijk formuliervrij te maken. Daarom ben ik benieuwd hoe het staat met de voortgang op het automatisch uitkeren. Welke stappen is de minister voornemens te zetten op dit gebied? Hoe kijkt de minister naar de Belgische Kruispuntbank als voorbeeld voor Nederland? Ik zie daarin kansen om mensen automatisch te ondersteunen en de ondersteuning te geven waar zij recht op hebben. Deelt de minister dat perspectief en is hij bereid om samen met zijn collega's van Financiën en BZK ervoor te zorgen dat mensen straks in één portaal al hun gegevens en regelingen kunnen inzien, bijvoorbeeld door de MijnGegevens-app verder uit te bouwen tot een echt succes? Dank u wel.