Elk procent is er één te veel in het landgebruik, maar goed. Ik was bij de straat van Hormuz en daar werd weer eens aangetoond hoe kwetsbaar internationale ketens zijn. De stijgende prijzen van aardgas, brandstof en kunstmest raken onze primaire producenten recht in het hart. Wat is de reactie van de staatssecretaris? In zijn brief kondigt hij de Strategische Agenda Voedselzekerheid aan, maar de planning is natuurlijk dramatisch. Het Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid volgt pas begin 2027 en de definitieve strategische agenda wordt pas voor de zomer van 2027 naar de Kamer gestuurd. Maar de problemen bij onze boeren en vissers en de stijgende boodschappenprijzen voor onze burgers spelen nu. Die kunnen niet wachten tot ergens in 2027. Is de staatssecretaris bereid om, vooruitlopend op deze agenda, acute noodmaatregelen te nemen om de productiekosten voor onze agrarische sector te drukken en zo ook de voedselprijzen voor burgers betaalbaar te houden?
Prognoses laten zien dat de voedselprijsinflatie kan oplopen tot 7% in 2027. De WUR-analyse toont klip-en-klaar aan wie de klappen opvangen: lage inkomens, alleenstaanden en gezinnen met kinderen. Hoe gaat dit kabinet voorkomen dat deze inkomens, die op heel veel terreinen de hoofdprijs betalen, ook hierdoor weer keihard worden geraakt, is mijn vraag.
Voorzitter. Onze boeren worden klemgezet door een stapeling van beleid. Terwijl de kunstmestprijzen fors zijn gestegen en het Europese CBAM-mechanisme kunstmest nog eens 10% tot 20% duurder maakt, wordt de melkveehouderij geconfronteerd met het wegvallen van de derogatie. Daarnaast zien we dat onze akkerbouwers en tuinders steeds meer cruciale gewasbeschermingsmiddelen niet meer mogen gebruiken. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook: dwingt de overheid onze boeren zo niet juist in grotere afhankelijkheid van het buitenland?
Voorzitter. Ook de visserij staat op omvallen. Ongeveer 40% tot 50% van de grote boomkorkotters ligt stil in de haven, omdat uitvaren bij een gasolieprijs van meer dan €1 per liter ronduit verliesgevend is. De toezegging van 25 miljoen euro voor energie-efficiency is dan ook een doekje voor het bloeden, dat de acute nood op het water niet wegneemt. Kortom, de Nederlandse visserij gaat kapot en het kabinet lijkt weg te kijken. Is de staatssecretaris bereid om met aanvullende overbruggingssteun voor de kottervloot te komen? Graag een reactie.
Voorzitter. Tot slot benoem ik de reactie op de motie-Dijk over marktmacht in de voedselindustrie. De staatssecretaris stelt op basis van de ACM-monitoren dat er geen onevenredige verdeling van ketenmarges is. Tegelijkertijd erkent de brief dat meerkosten voor verduurzaming op het boerenerf vaak niet worden vergoed, terwijl de burger wel de hoofdprijs betaalt aan de kassa. Hoe zit dat dan, vraag ik aan de staatssecretaris. Hoe kan het dat de marges ergens in de keten lijken te verdwijnen? Graag een reactie.
Dank u wel, voorzitter.
Uitspraken Chris Jansen, 23 sep